Het geschreeuw – en de vele soorten stilte die erop volgen

Ik ging naar De Nieuwe Boekhandel om een boek te kopen. Uit solidariteit. De tekst ‘Verboden voor armen’ was inmiddels van de pui verwijderd en de beschadigde ruit was gerepareerd. De horden belangstellenden voor het Droomboek waren verdwenen, de enige overlast wordt veroorzaakt door een krijsende baby.

Eigenares Monique Burger stond nog steeds onvast op haar benen. Vorige week mailde ze Boekblad over haar ervaringen met de ongewassen en onaangepaste mensen die in haar winkel hun gratis Droomboek kwamen opeisen. Ze schrok van de armoede, schreef ze. Maar ze schrok nog meer toen haar tekst na publicatie op de site van Boekblad leidde tot een potje vrij schieten door meer en minder literaire salonpopulisten – Pieter van Os muntte het begrip in een politieke context, maar de neerbuigende leunstoelagressie tegen mensen die hun best doen zou zomaar uit de letteren kunnen zijn overgewaaid.

De wetten zijn simpel: Burger is bekend van De Wereld Draait Door, dus ‘grachtengordel’, dus ‘elitair’ en dan mag alles – ook als het een van het slinkende aantal boekwinkels buiten die grachtengordel bedreigt – en de mensen die erin werken. (Tussendoor las ik hoe totale paniek toesloeg bij geenstijl.nl door een ruzie tussen het duivelse DWDD en de in Marokko geboren schrijfster Naima El Bezaz – wie moesten ze daar nu weer deaudwensen?)

Een boek dus. Eigenlijk wilde ik iets kopen van de gestopte prachtuitgeverij Coppens & Frenks (16 delen Pirandello en nóóit een slecht boek), maar zo elitair is Bos en Lommer kennelijk ook weer niet. Het werden natuurlijk twee boeken: de verzamelde verhalen van Isaac Babel en Hoogteverschillen van Julian Barnes.

Thuisgekomen bleek het Grote Dode Criticidag, waarbij de ironie wil dat de restaurantrecensent zijn reputatie louter dankte aan zijn stukken en de Duitse literatuurpaus zijn invloed vooral uitoefende via de televisie.

Natuurlijk bleken beide solidariteitsboeken met Marcel Reich-Ranicki te maken te hebben: Hoogteverschillen omdat Barnes er zijn weduwnaarschap beschrijft. Reich-Ranicki’s vrouw Teofilia stierf twee jaar geleden, zeventig jaar nadat ze waren getrouwd in het getto van Warschau – waar hij uit zou ontsnappen om de Jood te worden die de Duitsers een halve eeuw lang hun eigen literatuur liet lezen.

In Isaac Babel herkende Reich-Ranicki een waarachtig schrijver – niets kon ‘MRR’ zo razend maken als literair effectbejag – én een door een dictator opgejaagde Jood. Al was dat bij Babel niet Hitler bij Stalin; hij ontsnapte niet.

Acht jaar geleden werd Reich-Ranicki gevraagd naar 20ste-eeuwse Russische literatuur. Hij antwoordde alleen over Babel. De ZDF-schreeuwlelijk kon ook gewoon mooie literatuur aanwijzen – en een levensverhaal waarin hij zich herkende. Lees maar, langzaam: ‘In nüchternen, protokollarisch kühlen Berichten tauchen orientalische Vergleiche auf, barocke Umschreibungen und expressive, wenn nicht expressionistische Metaphern [...] Sein Werk wird bleiben. Und bleiben wird die Legende vom Talmudschüler, der unter die Kosaken ging, vom Soldaten, der nicht gelernt hat zu töten, vom Dichter, der nicht lügen wollte – die Legende vom Leben und Tod des Juden Isaak Emmanuilowitsch Babel aus Odessa am Schwarzen Meer.

Maar goed: ik was dus bij De Nieuwe Boekhandel om een boek te kopen. Wie volgt?