En dit lezen de tegenstanders

Redacteur Defensie

„Eén ding is na de kritiek van de Rekenkamer duidelijk: nú de #JSF kopen is volstrekt ontijdig”, twitterde D66-leider Alexander Pechtold na het verschijnen van het rapport van de Algemene Rekenkamer gister. Ook SP en GroenLinks lazen in het oordeel van de Rekenkamer een waarschuwing om het toestel niet te kopen.

„Pas op”, zei ook Rekenkamer-president Saskia Stuiveling bij de presentatie van haar rapport tegen het ministerie. Het besluit om 37 JSF’s aan te schaffen en de geplande reorganisatie van de krijgsmacht zoals die in de Defensienota is voorgesteld „zijn niet allemaal even volwassen met financiële gegevens onderbouwd”.

„De werkelijkheid is nog rauwer dan uit de nota al blijkt”, is het oordeel van de Rekenkamer.

Defensie heeft haar zaakjes dus nog lang niet op orde. Los van de vraag of de JSF de meest geschikte straaljager is, is dit wel het juiste moment om de straaljager aan te schaffen? Dat vragen de criticasters zich af.

Bovendien vreest de Rekenkamer dat de luchtmacht met de JSF helemaal niet zo inzetbaar blijft voor internationale missies als Defensie pretendeert. Minimaal vier toestellen zouden permanent aan een internationale operatie mee kunnen doen, zegt minister Jeanine Hennis-Plasschaert (Defensie, VVD). Dat wordt praktisch wel gezien als de ondergrens voor behoorlijke deelname aan dergelijke avonturen. Volgens de Rekenkamer is het „onzeker” dat die ondergrens wordt gehaald.

Internationale samenwerking is sowieso een aspect waar de Rekenkamer vraagtekens bij plaatst. De minister van Defensie gaat ervan uit dat onderhandelingen tot verregaande samenwerking met bijvoorbeeld België wel slagen en de nodige besparingen opleveren. De Rekenkamer „waarschuwt voor deze afhankelijkheid”. Hennis moet niet op de zaken vooruitlopen.

Vooral over de lange termijn maakt de Rekenkamer zich zorgen. De budgetten voor de aanschaf en de exploitatie van de JSF ogen nu degelijk, maar er is „geen zekerheid dat Defensie in staat zal zijn van jaar tot jaar alle uitgaven binnen die gegeven financiële ruimte te houden”. Stuiveling noemde de huidige berekeningen „beperkt houdbaar”.

Omdat de Amerikaanse producent Lockheed Martin nog altijd geen vaste prijs heeft bepaald en nog geen land met de JSF vliegt, blijft het gissen naar de uiteindelijke kosten.

Ook negeert Defensie volgens de Rekenkamer de onderhoudsproblemen die er nu al zijn bij de luchtmacht. Het ministerie kan niet beloven dat die ellende zich bij de JSF straks niet meer voor zou doen.

Tenslotte zegt de Rekenkamer dat ze geen oordeel heeft over de JSF zelf, of de criteria waaraan een nieuw gevechtsvliegtuig moet voldoen. Ook daar wil een deel van de oppositie nog steeds een onafhankelijk oordeel over.