Theaterhistorie opnieuw beleven

Het is theater zoals te verwachten en te voorzien was van Jan Fabre keert na 30 jaar terug. „Het is nog even fris en radicaal.”

Foto Wonge Bergmann

„We wilden het traditionele theater van toen met de kunst van de performance een injectie geven”, zegt Jan Fabre (1958) in de studio van zijn gezelschap Troubleyn in Antwerpen. De opvoering van Het is theater zoals te verwachten en te voorzien was zorgde in 1982 voor een wereldwijde sensatie. Niet alleen de lengte van acht uur was opzienbarend, ook de nieuwe theaterstijl van Fabre en zijn performers. Fabre: „Toeschouwers zijn gewend aan een psychologisch verhaal met acteurs die een personage verbeelden. Maar ik ben voorstander van de ‘naakte acteur’, een speler zonder de maskerade van tekst en psychologie.”

Alles wat de acteurs doen op het podium is echt. Het is, zoals Fabre zegt, „theaterspel in real-time”. Acteurs die acht uur lang spelen, raken uitgeput. Die uitputting is echt en niet gespeeld. Fabres performance is bedwelmend en intrigerend, hard en soms ongenaakbaar. De acteurs slaan elkaar. Ze likken yoghurt van de grond, dansen naakt, kleden zich vliegensvlug aan en weer uit. Ze staan met hun naakte lichamen weerloos onder reusachtige vleeshaken.

Voor Jan Fabre is de herneming na dertig jaar „een genot en het bewijs dat de voorstelling drie decennia heeft kunnen overleven”. Hij zegt: „Tijdsduur nu is van een andere orde dan tijdsduur dertig jaar geleden. In de snelheid van de hedendaagse tijd heeft die vertraging juist een extra dramatisch effect. Wie Het is theater zoals te verwachten en te voorzien was bijwoont, ondergaat vooral de rituele kracht ervan. Herhaling is essentieel. Herhaling betekent vertraging, en vertraging doet ons beseffen dat we ons dagelijks leven in grote vaart leiden.”

In plaats van ‘herneming’ spreekt Jan Fabre liever van ‘re-enactment’ ofwel het strikt naspelen van een historisch evenement. Fabre: „We hebben de performance destijds vastgelegd op video. Met behulp van de video hebben vijftien jonge acteurs de voorstelling exact zo ingestudeerd, zonder dat er zichtbaar verschil is.”

Opvallend is dat de jonge generatie zich zijn theatertaal in slechts enkele dagen heeft eigen gemaakt. „Dertig jaar geleden werkten we vijf maanden lang elke dag aan de opvoering. De spelers van toen begonnen eraan als aan een avontuur; we waren onbekend, ik kon ze niet betalen. De performers van nu willen eraan werken omdat ze met Jan Fabre willen werken. Ze kennen mij en mijn theaterstijl van hun opleiding. Nu geef ik hun de kans om die theaterhistorie opnieuw te beleven.”

Het genot van deze re-enactment schuilt voor Fabre ook in de aandacht van een jong publiek in alle grote Europese steden. Wat nog het moeilijkste is aan deze herneming was het vinden van de juiste rekwisieten. Fabre: „We hadden toen geen geld. De vleeshaken kwamen van een slachthuis in Antwerpen dat ging sluiten. De bistrostoeltjes kregen we van een brouwerij. Nu zijn dat stoeltjes met de status van design. Voor veel geld hebben we die moeten terugkopen. En die vleeshaken komen nu van tweedehands winkels.”

‘Het is theater zoals de verwachten en te voorzien was’ door Troubleyn/Jan Fabre. Stadsschouwburg, Amsterdam, 21/9. Aanvang: 15.00 uur. Inl: ssba.nl Op 8 nov ook in Grand Theatre, Groningen.