Over 20 jaar schroeven we dit weer uit elkaar we dit weer uit elkaar

Het gemeentehuis in Brummen is helemaal herbruikbaar Het is gebouwd volgens het Turntoo-principe Denk niet in stoelen, maar in zituren, niet in lampen, maar in lichturen

Foto’s Petra Appelhof

Verslaggever

De balie in het nieuwe gemeentehuis van Brummen is van karton. Bijna net zo solide als beton, maar volledig demontabel en 100 procent herbruikbaar. Het gemeentehuis in het Gelderse Brummen wordt vandaag geopend. Het is niet meer dan een tijdelijk bouwpakket. Gaat het op de schop, dan gaat de balie terug naar de producent, een lokale papierfabriek.

Honderd procent herbruikbaar, dat geldt eigenlijk voor de hele U-vormige ring die rond het oude gemeentehuis, een monumentale villa uit 1890, is gebouwd. Draagconstructie, gevel en vloeren zijn gemaakt van hout en zoveel mogelijk prefab geproduceerd. Het gebruik van beton is geminimaliseerd. Negentig procent van het pand is volledig demontabel. Het idee: na een gebruiksduur van twintig jaar gaan de ‘grondstoffen’ weer terug naar de producent.

Het gebouw is ontworpen door het Amsterdamse architectenbureau RAU volgens het Turntoo-principe, een concept van oprichter Thomas Rau. Hij bedacht het concept drie jaar geleden bij de herinrichting van zijn eigen kantoor, een oude loods in Amsterdam-Oost. Het architectenbureau (16 werknemers, 2,2 miljoen euro omzet in 2012) was een van de eerste ondernemingen die zich vestigden in het havengebied.

Toen buren de belendende panden betrokken, lagen er tijdens de verbouwing wel vijftig cv-ketels op straat. Al dat koper, al dat ijzer permanent vernietigen, dat is toch niet oké, dacht Rau. De levenscyclus van een product moest van lineair (na gebruik naar de sloop) naar circulair (terug naar de producent).

In plaats van lampen, vloerbedekking en kantoormeubilair kocht hij dus loopuren, lichturen, zituren, ja zelfs toileturen in. De paarse vloerbedekking gaat na vijf jaar terug naar tapijtfabrikant Desso. Net zoals de lampen boven de ovale vergadertafel teruggaan naar Philips, de kiwigroene designbank weer wordt ingenomen door Steelcase en de roestvrijstalen tafel met maquettes teruggaat naar de meubelfabrikant. Vrijwel de hele inrichting van zijn kantoor – een voormalige loods in Amsterdam-Oost wordt over twee jaar weer afgeleverd bij de producent. Rau betaalt alleen voor het gebruik, de producent blijft eigenaar van de materialen.

Klinkt bekend? Ja, want voor huizen noemen we dit huur en voor auto’s heet het leasen. Maar betalen voor gebruik in plaats van eigendom is een concept dat je kunt uitbreiden naar veel meer producten.

En er is een belangrijk verschil tussen Turntoo en lease, zegt Rau. Waar een fonkelnieuwe Audi na een leaseperiode van vijf jaar als occasionnetje bij een autodealer belandt, wil Thomas Rau dat de fabrikant zelf de grondstoffen die in de auto zijn gebruikt gaat terugwinnen. Dus niet een product verder doorschuiven in de eigendomsketen, maar terugbrengen bij de oorspronkelijke producent.

Tenminste, zo werkt het in theorie.

In de praktijk heeft de gemeente Brummen nog geen harde afspraken over het terugwinnen van grondstoffen gemaakt. Dat kon niet, want als de leveranciers eigenaar zouden blijven van de materialen, moesten de regels voor de aanbesteding achteraf zouden worden veranderd. „En dat is heel lastig, juridisch gezien”, zegt projectleider Ellen Hanzens.

De gemeente Brummen vroeg in de aanbesteding om een semipermanente huisvesting met een levensduur van minimaal twintig jaar. Bij een bouwsom van 4 miljoen euro was bouwen volgens het Turntoo-model de „duurzaamste oplossing”, zegt Hanzens, omdat het gebouw „in de basis” duurzaam is. „Extra maatregelen zoals zonnepanelen op het dak, kunnen dan altijd achteraf.”

De muren blijven van de fabrikant

En al zijn er (nog) geen harde afspraken over het terugwinnen van de materialen gemaakt, het kan wel. In het ‘grondstoffenpaspoort’ van het gebouw, een klein boekje, is nauwkeurig geïndexeerd welke materialen van welke kwaliteit in het gebouw zijn verwerkt en wie daarvan de oorspronkelijk eigenaar is.

Rau was de eerste die zijn kantoor liet inrichten volgens het concept. Maar hij is niet meer de enige. Scheepsbouwer CFL Shipmanagement en Stichting Urgenda, een organisatie die zich hardmaakt voor innovatie en duurzaamheid, hebben nu ook een Turntoo-interieur.

In oktober opent de Duurzaamheidsfabriek in Dordrecht, waarvan het kantoor op de vierde verdieping voor een periode van tien jaar wordt ingericht met licht (Philips), tapijt (Desso) en meubilair (Steelcase). Volgens berekeningen van de coöperatie die aan het hoofd van de educatieve instelling staat, is de organisatie 3 procent goedkoper uit dan wanneer het de lampen, tegels en muren had aangeschaft. Dat voordeel kan volgens directeur Rein Meester oplopen tot 5 procent als je er rekening mee houdt dat er in de komende jaar niets aan vloertegels, meubels of lampen hoeft worden te vervangen – die kosten zijn voor de producent.

Architect Rau heeft voor zijn eigen kantoor wel harde afspraken gemaakt, met bijvoorbeeld Philips. De elektronicagigant is niet alleen formeel eigenaar van de lampen in zijn pand, maar betaalt ook de energierekening. Rau betaalt alleen voor een afgesproken aantal lichturen. Al zijn er weliswaar geen afspraken gemaakt over wat Philips met de lampen doet aan het einde van de cyclus – „dat is zijn eigen verantwoordelijkheid”, zegt Rau.

Nu zijn het nog pioniers, maar op de site van het platform Turntoo bieden meerdere commerciële bedrijven hun producten op deze basis aan. Bewoners van woningcorporatie Eigen Haard kunnen met Bosch afspraken maken over een contract voor het aantal wasbeurten. Intrawand biedt bedrijven binnenmuren aan op Turntoo–basis, Connex doet de kabelcamouflage en elektronica.

Niet álles is Turntoo. Het keukenkopje op de vergadertafel is niet gehuurd, geeft Rau toe, net zomin als de rest van zijn keukeninrichting. Huis-tuin-en-keukenproducten zijn te klein om per stuk afspraken over te maken. „Voor voedsel werkt het ook niet. Maar daar komen dan weer nieuwe diensten voor. Het gaat er niet om dat we alles maar delen, het gaat erom dat we dichter bij onze individuele behoeftes komen.” Hij denkt aan kledingbakken zoals die bij de H&M, waar je nu ook al kleding kunt inleveren voor een korting. Of een collectieve ophaalservice. Als de producent eigenaar van het materiaal blijft, moet die daar ook zelf zorg voor dragen in de toekomst.

Voor meer informatie over turntoo zie www.turntoo.com en www.rau.eu