Merkel wordt leider groene groei

Een met links regerende Merkel is goed voor Europa en groene groei, vinden Ruud Lubbers en Paul van Seters.

Illustratie Christo Komarnitski

In het laatste nummer van de New York Review of Books vraagt de Oxfordse historicus Timothy Garton Ash zich af of „Europa’s machtigste land de leider kan zijn bij het bouwen zowel aan een duurzame, internationaal competitieve eurozone als aan een sterke, internationaal geloofwaardige Europese Unie?”

Volgens Garton Ash heeft Duitsland „tegenzin om te leiden”, een hardnekkige politieke kwaal. Die houdt uiteraard verband met Duitslands verantwoordelijkheid voor twee wereldoorlogen, maar ook met de hereniging na 1989. Volgens Garton Ash was vooral de ontwikkeling van de Europese Monetaire Unie vanaf 1990 traumatisch: „niet een Duits project om Europa te overheersen maar een Europees project om Duitsland in te tomen.”

Deze gedachten zijn een nuttig uitgangspunt voor wat Duitsland te wachten staat na de verkiezingen, komende zondag. De waarschijnlijkste uitkomst is een forse overwinning van de CDU en haar leider en bondskanselier sinds 2005, Angela Merkel. Gezien de zwakke peilingen van de FDP (haar huidige coalitiepartner) heeft Merkel in feite slechts twee opties: regeren met de SPD (haar vroegere coalitiepartner) ofwel met de Grünen. Europees of mondiaal gezien lijken dan twee aspecten relevant: de rol van Merkel als belangrijkste politicus van een Europese Unie die zichzelf opnieuw uitvindt en Merkels verantwoordelijkheid voor de Energiewende en haar inzet om de Europese en de wereldeconomie nieuw leven in te blazen door groene groei.

De euroscepsis leeft veel sterker bij de CDU en de FDP dan bij de SPD of de Grünen. Zowel de SPD als de Grünen zijn vóór eurobonds, een begrotingsunie en een bankenunie. Merkel zelf was de afgelopen acht jaar natuurlijk niet typisch anti-Europa, integendeel. Maar haar manoeuvreerruimte was, vooral na het uitbreken van de eurocrisis in 2010, beperkt door het toenemende anti-Europese sentiment in Duitsland in het algemeen en in de twee coalitie-partijen in het bijzonder.

Een nieuwe regering van CDU–SPD of van CDU–Grünen geeft Merkel de gelegenheid een veel beslissender rol te spelen in het debat over de urgente noodzaak van een sterker en effectievere Europese governance. Het gaat nu vooral om het plan van Eurovoorzitter Van Rompuy. Het zou een goede zaak zijn – voor Duitsland, voor Europa, voor de wereld – wanneer Merkel zich na 22 september vierkant opstelt achter dit plan.

De nucleaire ramp van Fukushima van maart 2011 had grote impact op de Duitse politiek. Merkel verraste vriend en vijand met haar plotselinge omarming van de Energiewende. Al in juni 2011 besloot de Duitse regering om de acht oudste kerncentrales per direct te sluiten; de overige negen gaan gefaseerd dicht tussen nu en 2022. Merkels nieuwe missie: groene energie in plaats van kernenergie.

Garton Ash is extreem kritisch over deze dramatische beleidsverandering. Hij noemt Duitslands besluit om zijn volledige kernenergieprogramma op te geven ‘irrationeel’ en ‘kortzichtig’. Wij zijn het daar niet mee eens. Toegegeven, er staat meer op het spel dan alleen maar groene energie. In de VS heeft schaliegas een energierevolutie veroorzaakt, maar tegelijkertijd is zonne-energie spectaculair in prijs gedaald en gaat windenergie de zee op. Klimaatverandering blijft de allesoverheersende uitdaging. Daarom vinden wij Merkels inzet voor de vergroening van Duitslands energiebronnen historisch. Na 22 september kan een nieuwe CDU–SPD coalitie deze inzet versterken, terwijl een nieuwe CDU–Grünen coalitie hiervan zeker een prioriteit zal maken.

Eerder deze maand is in ons land het Energieakkoord ondertekend door de Nederlandse regering, de sociale partners en ruim veertig maatschappelijke organisaties. Er bestaat grote overeenkomst – in geest én inhoud – tussen de Energietransitie in Duitsland en het Energieakkoord in Nederland. Beide benaderen de overgang naar groene energie als een strategische stimulans van groene groei.

Een aanzienlijk deel – zo’n 20 procent – van het onlangs vastgestelde budget van de Europese Unie voor 2014–2020 is bestemd voor groene groei. Zowel de Duitse Energietransitie als het Nederlandse Energieakkoord kan en zal sterk profiteren van het nieuwe Europese budget. De komende jaren zullen de gezamenlijke inspanningen van de lidstaten en de Europese Unie groene groei moeten maken tot een kampioen van de Europese economie. Juist hier kan Angela Merkel de wereld laten zien dat zij inderdaad de leider is waar Europa dringend behoefte aan heeft en halsreikend naar uitziet.