Ga niet te snel Calliope

Therapie geeft zelfinzicht, wat leidt tot meer grip op het leven. Bekende Nederlanders nemen plaats op de sofa in de ‘cultuurkliniek’ van nrc.next. Deze week: de componist.

illustratie Anne van wieren

verslaggever

HET INTERVIEW

Wat had beter niet door de mens uitgevonden kunnen worden?

„Soms denk ik weleens dat het beter was geweest wanneer de mens niet was uitgevonden, de rest van alle ellende is er immers vanzelf bij gekomen.”

In welke eeuw zou je het liefst geboren zijn?

„Ik ben heel tevreden met de tijd waarin ik nu leef, ik ben blij dat ik in de jaren zestig ben geboren. Laat het verleden maar een escapade of aan de verbeelding over. Het enige probleem is wel dat ik heel erg nieuwsgierig ben naar hoe het leven wordt wanneer ik er straks niet meer ben.”

Welk cliché past op jou?

„Mensen die mij kennen zullen zeggen dat het cliché ‘je bent een open boek’ op me past. Maar ik denk vooral dat ‘de kat uit de boom kijken’ klopt.”

Van welk verhaal valt het slot je tegen?

„Ik hou niet van verhalen met een open einde, waarbij jij het gevoel hebt dat er geen beslissing wordt genomen, dat er aan het slot geen catharsis wordt bereikt.”

Van welk beroep droom je, naast componist zijn?

„Ik ben zo bezig met de dromen in mijn werk dat er geen overblijven om aan te denken. Er is niets anders wat ik zou willen doen. Mijn grootste droom was componeren, en dat doe ik. Mijn dochter droomt ervan dat ik kapster ben, of dat ik een kioskhoudster in Piraeus zou zijn... Als ik maar niet dat ‘stomme’ beroep dat ik nu heb uitoefen, waardoor ik steeds maar achter de piano zit en weinig vrije tijd heb!”

Welk boek ligt er op je nachtkastje?

„Mijn man is de schrijver Edzard Mik. Het gekke is dat sinds ik hem ken, ik steeds minder ben gaan lezen. Op mijn nachtkastje liggen een paar nieuwe pagina’s van zijn nieuw roman op me te wachten. Ik lees ze, wij praten en dan is de tijd weer op.”

Naar welke muziek luister je graag?

„Muziek luisteren is voor mij nou eenmaal deel van mijn werk. Als ik naar muziek luister dan denk ik bewust of onbewust altijd aan mijn eigen muziek. Een van de mooiste melodieën die ik ken is de driestemmige ballade van Anthonello de Caserta ‘Amour m’a le cuer mis’ (uit 1400), uitgevoerd door Mala Punica. Die is opgenomen op de cd Ars Subtilis Ytalica. Wanneer ik daarnaar luister, krijg ik elke keer het gevoel dat ik in een andere tijd stap, dat ik droom. Er zit iets in de opbouw van die melodie wat me altijd pakt!”

Wat is je favoriete tv-programma?

„Ik heb niet zoveel tijd om tv te kijken, laat staan dat ik een favoriet programma heb. Maar waar ik van hou zijn detectives en Agatha Cristies Poirot.”

Als je je land kun vertegenwoordigen in een sport, welke zou dat dan zijn?

„Ik hou van kort en superhard rennen, en ik hou van atletiek, maar mijn land te vertegenwoordigen in een sport, dat gaat te ver.”

Noem iets waar je echt in gelooft.

„Ik geloof in de kracht van het leven. Dat het leven overweldigend en onophoudelijk is.”

Naast welke beroemdheid zou je tijdens een intercontinentale vlucht willen zitten?

„De natuurkundige Stephen Hawking. Ondanks de nieuwe pagina’s van mijn man die ik moet lezen heb ik het voor elkaar gekregen om een paar boeken van Hawking te hebben gelezen. Ik bewonder zijn geest, doorzettingsvermogen, optimisme en kracht om te leven, en te geven.”

Welk publieke figuur is de meest overschatte?

„Ik geloof dat alle publieke figuren overschat zijn, ongeacht of ze nu politici of filmsterren zijn. Je moet niet onderschatten wat media doen met onze perceptie en met onze gedachtevorming over publieke figuren.”

Welke vraag is je nooit gesteld, maar zou je wel graag willen beantwoorden?

„Ik zou zo graag een vraag willen weten waarop het antwoord iets onvoorstelbaars is.”

DE DIAGNOSE

Hier lijkt op het eerste gezicht een pessimistisch mens aan het woord, die de mens als oorzaak van alle ellende ziet. Maar dat blijkt al snel schijn: dit is ook iemand die gelooft in de kracht van het leven en die in geen enkele andere eeuw geboren zou willen zijn, omdat het goed is zoals het is.

Is het hinken op twee gedachten? Of een virtuoze hink-stap-sprong – daarvoor moet je inderdaad kort en zéér hard rennen. Even dubbelzinnig is Tsoupaki’s houding ten opzichte van antwoorden op grote vragen, en de afronding van verhalen. Liever catharsis dan een open einde (Agatha Christie is dan goed gekozen) en als antwoord op de nooit gestelde vraag hoopt ze op iets ‘onvoorstelbaars’. Kan het opener? Of is het juist religieus? Schotelt Tsoupaki ons een laatste oordeel voor? Snel naar de tips:

Boek: Hoewel het merkwaardig is om iemand die nachtenlang bezig is de pagina’s van haar eigen man door te nemen nog een boek aan te raden, adviseren we haar toch om van W.F. Hermans De God Denkbaar, Denkbaar de God te lezen. Geen open einde, wél een open begin. Hoofdpersoon Denkbaar is een op papier tot leven gekomen Godsbewijs: hij denkt dus hij bestaat, en om dat te bewijzen, legt hij met zijn rechterhand de ‘stukken van overtuiging’ op tafel. Hermans geeft ons veel onvoorstelbaars op vragen die we nog niet gesteld hadden, en respecteert de kracht van het leven. Denkbaar weet met zijn tranen fossielen, dinosauriërs en de allang vergeten auteur Anton van Duinkerken tot leven te wekken.

Muziek: Nog aanmatigender is het als cultureel therapeut om een componist een muziektip te geven. Desondanks, en in het volle besef dat ze de muziek misschien allang kent, raden we aan om te luisteren naar de muziek van Jan Garbarek uit de jaren 70. Dat was de periode dat hij nog zoekend was en het antwoord niet in de pseudomiddeleeuwse muziek zocht die hij met het Hilliard Ensemble maakte. En eigenlijk vooral naar ‘Iskirken’ (‘IJskerk’), een stuk voor saxofoon en orgel dat zich traag en onvoorspelbaar voortbeweegt, maar dat wel troost, en dat zo ijl klinkt dat je vergeet dat het door mensen is gemaakt.

Filmtip: Nostalghia van Andrei Tarkovski. Een Russische dichter gaat naar Italië om onderzoek te doen naar een componist en raakt daar in de ban van iemand die meent dat het einde der tijden nabij is. Een zeldzaam duistere film waarin de kracht van muziek en de behoefte aan een afgerond einde overdonderend over het voetlicht komen. Het therapeutische karakter schuilt vooral in de overweldigende traagheid van deze film. Dat zal de hardloopster leren.

Tot slot: Heb geduld met de mens, al is hij een slechte uitvinding. De kracht van het leven is het sterkst, en de wereld redt het ook zonder ons. Om met W.F. Hermans te spreken: „Totale misantropie. Agressief medelijden.” Hoe dat eruit zal zien is voor de mens een ultiem open einde.