Wat blijft zijn de aardappels

Sommige films lijken lang foto’s. Geen camerabewegingen, geen montage, geen close-ups. Als er dan ook nog een onderwerp in beeld komt dat niet vaak in de bioscoop te zien is, gebeurt er iets vreemds. Dat vreemde is Jeanne Dielman, 23 Quai Du Commerce, 1080 Bruxelles, een film van Chantal Akerman uit 1975. De film volgt drie dagen uit het leven van een huisvrouw. Koken, opruimen, boodschappen doen. Aardappels koken duurt in deze film net zo lang als in het echt.

Jeanne Dielman was ooit een boegbeeld van het feminisme, maar de betekenis van de film is in de loop der jaren breder geworden; het is een studie van routine, die niet alleen het huisvrouwenbestaan kenmerkt, maar iedereen naar de keel kan grijpen. Ontsnappen is niet mogelijk, als je niet uitkijkt zelfs niet in de bioscoop, waar James Bond voor de zoveelste keer de achtervolging inzet.

Grappig is dat Jeanne Dielman wel degelijk een plot heeft die spannender is dan de vraag of het water echt zal gaan koken. De vrouw verdient bij als prostituee en vermoordt een van haar klanten. Maar dat is juist in de bioscoop weer vaker vertoond dan het aanmaken van gehakt.

Vooral twee dingen tillen Jeanne Dielman uit de werkelijkheid. Op de eerste plaats wordt de hoofdrol gespeeld door Delphine Seyrig, een Franse actrice die ook al de plot van L’Annee dernière à Marienbad (1961) overbodig had gemaakt. Zulke schoonheid is ook in het echt onrealistisch. Op de tweede plaats zijn de alledaagse handelingen zo frontaal gekaderd dat ze sereniteit en strengheid uitstralen. Maar dit is toch geen 17de-eeuwse schilderkunst; het alledaagse wordt er niet heilig in gemaakt zoals op een stilleven van Coorte. Het blijft saai. Je vindt geen rust, geen verzoening.

Bianca Stigter