President Brazilië zegt bezoek VS af om NSA

Dilma Rousseff is woedend over spionagepraktijken

De maat is vol voor Dilma Rousseff. De Braziliaanse president zegde gistermiddag het staatsbezoek af dat ze op 23 oktober aan de Verenigde Staten zou brengen. De actie is een protest tegen de vergaande spionagepraktijken van de Amerikaanse geheime dienst National Security Agency (NSA). Niet eerder zette een land zo duidelijk zijn diplomatieke stekels op tegen de VS sinds uit door klokkenluider Edward Snowden gelekte documenten bleek dat de NSA overal ter wereld data verzamelt.

In Brazilië is Rousseffs privécommunicatie afgetapt, en ook is staatsoliebedrijf Petrobras op grote schaal afgeluisterd. Ook verder bleek Brazilië een belangrijke focus van de NSA. In het land komen op meerdere punten onderzeese glasvezelkabels aan land.

„De illegale praktijk van het onderschappen van communicatie en gegevens van burgers, bedrijven en leden van de overheid is een serieuze daad, een bedreiging voor de nationale soevereiniteit en onverenigbaar met een democratisch partnerschap tussen twee bevriende landen”, aldus een officiële verklaring uit het Planalto, het presidentieel paleis.

Sinds de eerste onthulling hing een afzegging in de lucht. Aanvankelijk leek Rousseff de relatie met de VS niet in de waagschaal te willen stellen toen ze vóór oktober antwoorden eiste van Obama tijdens de recente G20-top. Obama kondigde toen een onderzoek aan. Daarvan heeft Rousseff het resultaat niet afgewacht. Na een telefoongesprek met Obama op maandag, heeft ze het bezoek toch op de lange baan geschoven. Het Witte Huis liet weten begrip te hebben voor de beslissing. Rousseff op haar beurt gooit de deur niet helemaal dicht. In de verklaring van het Planalto staat dat de Braziliaanse overheid „het vertrouwen heeft dat als de kwestie op een adequate manier is afgehandeld, het staatsbezoek alsnog zo snel mogelijk kan doorgaan”.

Het afzeggen van een staatsbezoek betekent een klap voor de diplomatieke verhoudingen tussen de economische grootmachten van Noord- en Zuid-Amerika. Na jaren van moeizame relaties – mede het gevolg van de vriendschappelijke banden die Brazilië met landen als Cuba, Venezuela en Iran onderhoudt – verbeterden de betrekkingen tussen Brazilië en de VS sterk onder het presidentschap van Rousseff. Haar bezoek aan het Witte Huis zou het eerste zijn in bijna twintig jaar van een Braziliaans staatshoofd. Het was ook de enige uitnodiging voor een staatsbezoek van Obama dit jaar.

Vanaf de eerste publicaties die aantonen dat Amerika rommelt in de privacy van Braziliaanse burgers, heerst er verontwaardiging in het land. Inmiddels heeft de regering nieuwe wetgeving aangekondigd om de privacy van Braziliaanse burgers, fanatieke gebruikers van Facebook en Twitter, beter te beschermen.

Voor Rousseff – die volgende week wel naar de VS reist voor de Algemene Vergadering van de VN – levert het afzeggen veel op. In 2014 zijn er presidentsverkiezingen en na de recente massale straatprotesten daalde haar populariteit aanzienlijk. Maar dit krachtig optreden, gesteund door 64 procent van de bevolking, vertaalt zich direct in waardering. Ze toonde spierballen en stijgt in de peilingen. Het is 1-0 voor Dilma Rousseff.