Het ‘eerlijke verhaal’: dit wordt lastig

Het kabinet trekt 80 miljoen euro uit voor armoedebestrijding Dat moet betaald worden met extra trajectcontroles op de A2 en de A4 De zoete en zure maatregelen uit de Miljoenennota op een rij

politiek verslaggever

Somber, deemoedig en voorzichtig. Net zomin als de inhoud – veel was al gelekt – was de toon van de Troonrede en de Miljoenennota een grote verrassing. Het gaat nog steeds slecht. De crisis duurt voort. En het licht aan het eind van de tunnel lijkt maar niet naderbij te komen. Bijzonder was misschien wel wat er ontbrak: de vrolijke noot, de peptalk van een immer optimistische premier en een voortvarend kabinet.

„Sinds vijf jaar kampt Nederland met de economische crisis. De gevolgen worden steeds voelbaarder. De werkloosheid stijgt, het aantal faillissementen loopt op, huizen worden minder waard, pensioenen staan onder druk en de koopkracht blijft achter”, begon koning Willem-Alexander zijn eerste Troonrede, nadat hij zijn moeder had bedankt.

Jeroen Dijsselbloem presenteerde als minister van Financiën zijn eerste Miljoenennota. Hij had het over „de eerlijke boodschap”, die inhoudt dat er „geen snelle pijnloze oplossingen” zijn. En Dijsselbloem wilde „voorzichtig zijn met voortijdig optimisme”. Premier Mark Rutte, die na de presentatie journalisten te woord stond, zei dat hij „geen toverstokje” had om „gigantische problemen” op te lossen. Een oproep om huizen te kopen en het CPB te verslaan, zoals hij deed na het sluiten van het sociaal akkoord met werkgevers en werknemers, bleef achterwege.

Wat ook ontbrak in de tekst en uitleg van de regering gisteren, was de constatering dat ze maar beperkt in de hand heeft of alle plannen die het begrotingstekort moeten terugbrengen en de economie moeten aanjagen wel kunnen worden uitgevoerd. Voorheen kon een kabinet in principe wel rekenen op een meerderheid in de Tweede en Eerste Kamer voor de voornemens en begrotingen die het op Prinsjesdag presenteerde. Maar dit kabinet komt in de senaat acht zetels tekort. Op dit moment loopt het daar vast in een poging het belastingvrij pensioensparen in te perken.

Rutte noemde het een bewuste keuze om in de Troonrede niet naar de hachelijke minderheidssituatie te verwijzen. „Ik heb dat wel overwogen, maar ik vond het niet verstandig, omdat de Troonrede echt het moment is dat de koning namens de regering het beleid presenteert”, zei de premier achteraf. „Dat vind ik niet het moment voor het meer politieke.”

Fractievoorzitters van oppositiepartijen stonden intussen te dringen om de kabinetsplannen te veroordelen. CDA-leider Sybrand van Haersma Buma gaf af op het schrappen van de nullijn voor de overheid en de lastenverhoging. Alexander Pechtold van D66 hekelde een „gebrek aan urgentie”. PVV-voorman Geert Wilders veroordeelde de Troonrede als „een verschrikkelijk verhaal”. Emile Roemer, fractievoorzitter van de SP, hoorde „geen greintje van hoop of vertrouwen voor de toekomst”.

In de afgelopen dagen hadden oppositieleiders in verschillende media al hun piketpaaltjes geslagen voor aanstaande onderhandelingen over de maatregelen. Vooral een interview in de Volkskrant met Buma was opmerkelijk. Was zijn „alternatief voor Nederland”, zoals hij het noemde, nu een handreiking of een klap in het gezicht voor het kabinet? Buma heeft het afgelopen jaar vooral afgegeven op het kabinet, maar nu zei hij graag samen tot ander beleid te komen. Maar dan wel op zijn voorwaarden. Die zouden zoveel betekenen als het opblazen van het sociaal akkoord en het negeren van de begrotingseisen uit Brussel. Zaken waarvan Rutte zei: „Pas op, dat kan helemaal niet”. Eerder was al gebleken dat een poging om D66 bij het kabinet te betrekken was mislukt.

De minister-president wilde de uitspraken van Buma gisteren „niet kwalificeren”. „Het is niet gek CDA en D66 nu natuurlijk zeggen: wij gaan onze huid duur verkopen, dat begrijp ik. Maar ik houd mijn kruit er even over droog.” Vervolgens kwam zijn optimisme boven. Rutte merkte „grote verantwoordelijkheid bij de oppositie”.

Het afgelopen jaar heeft zijn kabinet het draagvlak voor hervormingen en bezuinigingen vooral buiten het parlement gezocht, en gevonden. Die tijd is nu voorbij. De komende maanden moeten de uitvloeisels van die akkoorden en de gisteren aangekondigde maatregelen naar de Tweede en Eerste Kamer. Volgende bedrijf: de Algemene Politieke Beschouwingen in de Tweede Kamer vanaf volgende week woensdag.