Duitser is ‘Energiewende’ beu

Angela Merkel praat liever niet meer over de ‘Energiewende’ die ze beloofde na Fukushima-ramp

Windturbine bij Sieversdorf, in de deelstaat Brandenburg. Meer dan een derde van de Duitse groene stroom komt van wind. Foto AFP

Bovenop de gondel van de windmolen wiegt de honderdvijfendertig meter hoge toren zacht heen en weer in de avondwind. De wieken zijn stilgezet. Er is in de gondel, achter de wieken, voldoende ruimte voor acht mensen, die in een soort bergbeklimmersharnas rondlopen over de aluminium roosters. Een van hen is Matthias Willenbacher (44), groene-energieondernemer en schrijver van een woedend pamflet tegen het energiebeleid van de regering van bondskanselier Angela Merkel. Hij presenteert daarin een ‘masterplan’ om Duitsland binnen zes jaar om te schakelen van de huidige centrale stroomvoorziening door vier grote energiebedrijven, naar een ‘decentraal’ model waarbij ‘energieburgers’ zelf verantwoordelijk zijn voor de opwekking van duurzamen energie.

Afgelopen donderdag vond er op een aantal plaatsen in Duitsland een zogeheten ‘lees-evenement’ plaats. Daarbij werden passages uit het boekje Mein unmoralisches angebot an die Kanzlerin (‘Mijn immoreel aanbod aan de kanselier’) van Willenbacher voorgelezen. In een van zijn windmolens bij Schneebergerhof, het gehucht waar hij geboren is, las Willenbacher zelf voor. Zijn ‘immoreel aanbod’ is dat hij zijn hele aandeel van zijn onderneming (jaaromzet 2012: 1,1 miljard) cadeau doet aan de staat als Merkel ervoor zorgt dat Duitsland voor 2020 voor honderd procent is overgeschakeld op duurzame energie. Een echte ‘Energiewende’ dus, een koerswending naar groene stroom. „Men kan zeggen dat dit aanbod niets voorstelt omdat 100 procent duurzame energie in 2020 niet mogelijk is, maar ik ben er dus van overtuigd dat dit wél kan,” schrijft Willenbacher.

Al in 2000 begon Duitsland onder het kabinet van SPD en de Groenen met het uitfaseren van oude kerncentrales en een omschakeling naar meer duurzaam energiegebruik. Toen Merkel in 2009 haar tweede kabinet formeerde, en de samenwerking met de sociaal-democratische SPD inruilde voor een met de liberale FDP, werd die omschakeling stilgezet. Dat veranderde op slag na de grote ramp met de atoomcentrale bij het Japanse Fukushima in 2011. Heel Duitsland wilde plotseling schone, groene energie. Merkel bewoog mee en noemde een Energiewende „de grootste uitdaging van deze eeuw” . De populariteit van de Groenen in de peilingen steeg spectaculair. Vorig jaar nog stonden zij op 25 procent.

Inmiddels heeft de urgentie van het verre Fukushima plaatsgemaakt voor de realiteit van de gestegen kosten van de elektriciteitsrekening. De populariteit van de Groenen is evenredig gedaald, naar negen procent op dit moment. In de campagnes voor de bondsdagverkiezingen van komende zondag speelt ‘de grootste uitdaging van de eeuw’ voornamelijk een rol als kostenpost. Peer Steinbrück, de kanselierskandidaat van de SPD, dreef eerder de spot met Merkel door te zeggen dat „de eerste beste friettent beter nog beter wordt gemanaged dan haar Energiewende”. En hij bepleitte een apart ministerie voor de Energiewende. Maar de laatste tijd gebruikt hij dit thema niet meer in zijn verkiezingstoespraken. De burgers zijn de Energiewende beu.

De vorig jaar tussentijds aangetreden Milieuminister Peter Altmaier, van Merkels christen-democatische CDU, maakt de indruk dat hij is vastgelopen. Hij liet zich ontvallen dat de omschakeling naar duurzame energie Duitsland de komende dertig jaar duizend miljard euro zou kosten. Omdat de kosten hiervan, bijvoorbeeld voor de aanleg van windmolenparken en elektriciteitstracés, worden omgeslagen in de stroomprijs, zijn de kosten voor de huishoudens relatief snel gestegen. De poging van Altmaier om een ‘rem’ op de prijsstijging te zetten is mislukt. Hoe hoog de ‘omslag’ op de elektriciteit zal uitvallen, wordt pas na de verkiezingen bekend.

De kosten voor de windenergie lopen snel op door de gekozen strategie van het aanleggen van windmolenparken in zee, wat kostbaar is. Vervolgens moet die elektriciteit getransporteerd worden naar industriegebieden in het zuiden van Duitsland. Daarvoor moeten nieuwe tracés worden aangelegd. Der Spiegel becijferde onlangs dat het hierbij gaat om een investering van twintig miljard euro. Het tijdschrift voorziet een explosie van de elektriciteitsprijs voor huishoudens bij ongewijzigd beleid.

Eigenlijk is de ‘Energiewende’ tot nu toe mislukt, zegt Willenbacher. „Dat bleek al na ‘Fukushima’. Toen ging het debat over de vraag of er voor 2020 38 procent duurzame energie moest worden geproduceerd of meer. Men kwam uit op een compromis: het moest ‘minstens’ 38 procent zijn.”

Merkel, die een jaar geleden het thema van de Energiewende nog graag aangreep om te praten over de voorhoederol die Duitsland daarbij zou kunnen spelen, waarna het land winst zou behalen door wereldwijd de groene technologie te exporteren, praat ook niet meer graag over dit onderwerp. Dat is zo sinds dit voorjaar de laatste poging om de Energiewende in de hand te krijgen, mislukte bij een ‘topoverleg’ tussen de bondsregering en vertegenwoordigers van de deelstaten.

Om de kosten in de hand te houden werd vervolgens wel de subsidie voor zonne-energie afgeschaft, waarna het afgelopen was met de boom in de aanleg van zonnepanelen.

Willenbacher hoort bij degenen die vinden dat de regering zich laat gijzelen door de grote stroomproducenten. „Die zijn erin geslaagd met hun lobby en pr-campagne het hele debat in hun voordeel te beslechten.”