De digitale terugkeer van het reuzenartikel

Het lange journalistieke verhaal beleeft een comeback, op de iPad.

‘15.000 Woorden, leestijd circa 75 minuten’. Wie Turtle 1: De auto uit Afrika wil lezen, moet er even voor gaan zitten. Het verhaal is de eerste ‘longread’ van Uitgeverij Fosfor. Het Amsterdamse bedrijf lanceerde maandag zijn gelijknamige iPhone- en iPad-app voor vernieuwende lange multimediale verhalen. Fosfor wil elke maand een longread (ook wel longform genoemd) uitgeven.

Turtle 1 is niet zomaar een lap tekst, maar bevat ook videobeelden, foto’s en audio. Wie het verhaal van Tijs van den Boomen bekijkt, denkt in eerste instantie misschien aan de beroemde multimediale verhalen Snowfall van The New York Times en Firestorm van The Guardian. Maar volgens Jeroen van Bergeijk, die Fosfor oprichtte samen met Evert Nieuwenhuis, gaat die vergelijking mank, de publicatie van Fosfor richten zich meer op leesbaarheid dan op overweldigend en „afleidend” visueel spektakel.

Journalist Joris Luyendijk noemde de lancering van de eerste longread van Fosfor op Twitter de „geboorte van een nieuw genre”. Maar nieuw zijn de producties van Fosfor allerminst. Het is de digitale variant van het ouderwetse reuzenartikel in kranten en tijdschriften, een genre dat de afgelopen jaren vooral in de VS in opkomst is.

Het adagium voor verhalen in het digitale tijdperk was tot een paar jaar geleden vooral: snel, veel en hapklaar. Geld verdienen met advertenties was het belangrijkste doel online. Liever 140 tekens dan onderzoeksjournalistiek van 1.400 woorden. Ook het reuzenartikel op papier leek in de verdrukking te komen, door dalende advertentie-inkomsten en slinkende redacties. In 2012 luidde Volkskrant-journalist Maarten Keulemans nog de noodklok over het verdwijnen van longform-producties. Dat klopte voor traditionele media, de komst van tablets en smartphones zorgde echter voor nieuwe kansen online.

In de Verenigde Staten ontstonden rond 2010 start-ups die zich toelegden op het verzamelen van reuzenartikelen of het produceren van eigen originele non-fictie verhalen op nieuwe platforms. Bedrijven als Longreads.com, The Atavist, Narrative.ly, ByLiner.com en Matter zetten de toon. De makers – veelal jonge succesvolle journalisten – wilden iets anders dan de snelle stukjes van internet.

„Het is onzin om te denken dat mensen alleen hapklare verhalen willen lezen simpelweg omdat ze dat zoveel doen”, betogen Thomas Rhiel en Raphael Pope-Sussman op een terras in New York. Zij lanceerden in april hun tweewekelijkse digitale publicatie BKLYNR (uitgesproken Brooklyner) dat uitsluitend verhalen brengt over het stadsdeel. Rhiel: „Als ik in de rij sta, pak ik mijn telefoon erbij en ga ik wat lezen om de tijd te doden. Een paar jaar geleden ging ik dan sms’en.”

Er is op dit moment gewoon te veel content beschikbaar, zegt Brendan Spiegel in een café in Brooklyn. „Je wilt als lezer kwaliteit en geen kwantiteit.” Spiegel is een van de oprichters van Narratively. De start-up vierde deze maand zijn eenjarige bestaan. Narratively publiceert elke werkdag gratis een groot verhaal – van een non-fictiestrip tot een longread – dat past bij een wekelijks thema rond New York. Zo verschijnen deze week vijf verhalen over „intieme interacties” met vreemdelingen. „Er zijn zoveel blogs en nieuwsverhalen. Narratively vertelt de verhalen die er tussendoor glippen bij traditionele media.”

Hetzelfde geldt voor The Atavist. Het bedrijf publiceert sinds 2011 maandelijks een lang verhaal dat voor 3 dollar te koop is bij iTunes of Amazon. Bijvoorbeeld over een seizoen bij het slechtst presterende professionele honkbalteam in Amerika of over een Amerikaanse douanier, ‘Agent Zapato’, die in Mexico door drugsgeweld om het leven komt. Volgens chef redactie Charles Homans ligt de kracht van longforms in hun meeslependheid. „Mensen die niks hebben met onderwerpen als drugskartels of wapenhandel willen toch Agent Zapato lezen. Omdat het een goed verhaal is.” De auteur kan materiaal verwerken dat normaal ongebruikt blijft – zoals geluidsopnames van een politieverhoor. Zo wordt de lezer ondergedompeld in het stuk.

Bij The Atavist, BKLNYR en Narratively schrijven journalisten die ook publiceren in Foreign Policy, The Atlantic, GQ, Washington Post of The New York Times. Zij geloven in de kracht van longform, vertelt Homans van The Atavist. „Het is het romantische idee betrokken te zijn bij iets wat vernieuwend is. Zo moet het ook gevoeld hebben bij Rolling Stone in de jaren zestig of Slate in de jaren negentig.” Maar waakzaamheid is geboden bij het modewoord longform. Pope-Sussman: „Ik heb een hekel aan de term. Het zou deepform moeten heten: het gaat niet om de lengte maar om de diepte van het verhaal”.

In Nederland raakt het genre ook in zwang. Zo publiceert nrc.nl sinds kort multimediale producties, zoals die over Oranje-voetballer Berry van Aerle. Gratis. Een eenduidig verdienmodel is nog niet gevonden. The Atavist verkoopt naast verhalen ook zijn software aan derden, Narratively runt een uitzendbureau voor zijn journalisten en BKLNYR verkoopt abonnementen op de verhalen. Uitgeverij Fosfor – die ook e-books verkoopt – heeft het format van The Atavist gekocht en onderzoekt of er ook een markt is voor longform-verhalen van Nederlandse bodem.

Van Bergeijk van uitgeverij Fosfor verwacht dat Turtle 1 een succes wordt. „Kijk naar het lezerspubliek van nieuwssites, kranten en tijdschriften en het succes van journalistieke boeken van bijvoorbeeld Geert Mak. Waarom zouden verhalen die daar qua lengte tussenin zitten ook geen succes zijn?” Voor oktober staat een verhaal klaar van Joris van Casteren over Nederlandse mannen die naar Mars willen. Aan het aanbod van verhalen zal het in ieder geval niet liggen.

De Fosfor Longreads app is sinds maandag te downloaden in de App Store. De app is gratis, elk individueel verhaal kost € 2,99