Zij staken de Rubicon over

Overheid trekt journalisten aan als voorlichters om politieke verslaggevers beter te kunnen pareren

Job Frieszo, voorheen NOS, als directeur communicatie van minister Van der Hoeven van Economische Zaken, in april 2008. Foto Vincent Mentzel

In de populaire Deense tv-serie Borgen is Katrine Fønsmark het ene seizoen dagbladjournalist, het andere werkt ze bij de tv en daarna is ze voorlichter van een belangrijk politicus. Het kind dat ze opvoedt, kreeg ze met een spindoctor die politiek commentaar geeft op tv.

Hoewel tv-series het niet alleen van realisme moeten hebben, benadert Borgen hier wel de werkelijkheid. In de meeste democratieën wisselen de petten in het parlementsgebouw regelmatig: politici worden lobbyist, journalisten politicus en, meest gangbaar: verslaggevers gaan als voorlichter, spindoctor of politiek assistent het beleid van de regering te verkopen aan… inderdaad, hun voormalige collega’s. Ze steken de Rubicon over, zoals dat op het Binnenhof heet.

Met de overstap, vorige week, van Rick Stengel van het Amerikaanse Time Magazine naar het ministerie van Buitenlandse zaken is het aantal journalisten dat naar Obama’s regering is overgestapt, inmiddels groter dan twintig. In Nederland verlaat Ron Meerhof de Volkskrant om, na jaren Haagse verslaggeving, voor Buitenlandse Zaken te gaan werken, als speechschrijver van PvdA-minister Lilianne Ploumen.

Waarom doen ze het? Waarom lopen deze ‘waakhonden van de macht’ over naar die macht zelf? Motieven als salaris en arbeidsomstandigheden spelen hierbij een rol, zo leggen de overstappers hun oud-collega’s vaak uit. Betrokkenheid bij het politieke bedrijf zal er ook mee te maken hebben.

Maar interessanter is eigenlijk de vraag: waarom zijn ze zo geliefd op de ministeries? Voor Haagse journalisten is het duidelijk: omdat spinners en voorlichters die zelf journalisten zijn geweest, goed begrijpen wat een goed verhaal is voor de krant of tv. Zo komen beide beroepsgroepen snel ter zake. Een voorlichter zonder journalistieke ervaring, zo bevestigen politieke verslaggevers van deze krant, komen regelmatig met ideeën en verhalen die in de verste verte geen geschikte kopij kunnen opleveren.

Tegelijk: als alle voorlichters mediawijze ex-journalisten zijn, wordt de strijd om de waarheid op het Binnenhof dan niet al te ongelijk? Zal de uitvoerende macht de waakhonden met het voeren van panklare gerechten en heerlijke melodieën niet effectief in slaap wiegen?

Dat lijkt misschien zo, zeker ook wie de aantallen communicatiemedewerkers op ministeries vergelijkt met het aantal verslaggevers op een gemiddelde Haagse redactie. Maar of het in de praktijk ook zo is dat de macht de journalist in de zak heeft, dat is de vraag. Immers: de beste pr-machine garandeert geen overwinning in het stemlokaal.