Wat staat ons te wachten op deze Prinsjesdag? Vier vragen

In de Ridderzaal staat naast de troon voor koning Willem-Alexander ook een kleiner exemplaar voor koningin Maxima. Foto ANP/Martijn Beekman

De derde dinsdag van september is aangebroken: Prinsjesdag, een dag vol tradities: de tocht van de Gouden Koets, dames met unieke hoeden, de presentatie van het koffertje en een gelekte begroting. We beantwoorden vier vragen over de dag die voor ons ligt.

1. Wat gebeurt er allemaal vandaag?

Eerst eens de gebeurtenissen van Prinsjesdag op een rij.

13.00 uur De koning rijdt in de Gouden Koets naar het Binnenhof, waarna hij in de Ridderzaal zijn eerste troonrede voorleest in het bijzijn van de leden van de Eerste en de Tweede Kamer en de ministers. In zijn troonrede staan de plannen van de regering voor het komende jaar.

In de Ridderzaal worden de aanwezige dames traditioneel geacht een hoed te dragen, die jaarlijks opzien baren. Het is een traditie die op naam staat van Erica Terpstra, in 1975 besloot ze Prinsjesdag wat op te fleuren.

14.30 uur: De minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem (PvdA) gaat vervolgens met het traditionele koffertje naar de Tweede Kamer om de eerste Miljoenennota van Rutte II, de toelichting op de rijksbegroting, aan te bieden. Om 16.00 uur geeft Dijsselbloem samen met staatssecretaris Weekers een persconferentie op het ministerie. Dan volgen de reacties in de media.

20.30 uur: De NOS zendt vanavond een debat uit waaraan, naast de vier grootste oppositiepartijen (SP, PVV, D66, ChristenUnie) ook PvdA-leider Diederik Samsom en VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra meedoen. Vanaf volgende week woensdag wordt ook in de Kamer gedebatteerd over de plannen, tijdens de algemene politieke beschouwingen.

2. Wat maakt deze Prinsjesdag anders dan anders?

Voor het eerst sinds 2002, toen prins Claus te ziek was om de Troonrede bij te wonen, staat de neventroon weer op het bordes in de Ridderzaal.

Koningin Máxima zit vanmiddag naast Willem-Alexander als hij zijn eerste Troonrede voorleest. Op zijn troon staat nu WA geborduurd, in plaats van de B van zijn moeder. Leuk detail: de koninklijke meubelmaker heeft voor dat nieuwe borduursel de W gebruikt die op de troon van koningin Wilhelmina stond.

Naast het koningspaar zal het koninklijke gezelschap vandaag verder bestaan uit prins Constantijn en zijn vrouw Laurentien. Daarmee is de groep het kleinst sinds 1964, toen alleen koningin Juliana, prins Bernhard en hun kinderen Beatrix en Margriet aanwezig waren.

De eerste troonredes van de voorgangers van koning Willem-Alexander

De Troonrede zelf is het product van vele handen. De toespraak belichaamt het compromis dat de Nederlandse politiek nu eenmaal is, en somt het toekomstig beleid van het kabinet op. Maar omdat dit jaar Willem-Alexander zijn primeur beleeft, zullen taaldeskundigen en commentatoren natuurlijk wel extra alert zijn op een eventuele persoonlijke touch.

3. Wat is er al bekend over de begroting?

Ondanks dat Rutte dit jaar besloot de stukken voor Prinsjesdag niet voorafgaand aan Prinsjesdag naar de Tweede Kamer te sturen, en zo te voorkomen dat de begroting uitlekte, is er toch voortijdig veel bekend over de inhoud van de cijfers die worden gepresenteerd.

Zondagavond bleek dat de Macro Economische Verkenning (MEV) van het CPB in handen was van RTL, die de volledige begroting naar buiten bracht. Hierop presenteerde het CPB de cijfers alsnog vervroegd.

Hieruit blijkt dat het begrotingstekort volgend jaar 3,3 procent bedraagt. In de cijfers is het aanvullende bezuinigingspakket van zes miljard euro meegenomen, dat het begrotingstekort moet drukken. Nederland hoeft komend jaar nog niet aan de Europese norm van 3 procent te voldoen, maar daarna wel. In de laatste CPB-raming van augustus stond nog dat het Nederlandse tekort volgend jaar 3,9 procent van het BBP zou bedragen. Daarin was echter het bezuinigingspakket van zes miljard nog niet meegenomen.

CPB: de economie gaat weer groeien

Ondanks alle bezuinigingen en lastenverzwaringen voor komend jaar gaat de economie volgens het CPB toch weer groeien. Verwacht wordt dat die met 0,5 procent toeneemt. Dat is iets minder dan de 0,75 procent economische groei die een maand eerder werd voorspeld: maar toen waren de extra maatregelen van 6 miljard – zoals de bevriezing van ambtenarensalarissen en hogere inkomstenbelasting – nog niet meegenomen.

Minder positief nieuws voor het kabinet is dat de extra maatregelen ervoor zorgen dat de koopkracht van de gemiddelde Nederlander met 0,5 procent daalt. Dat is vooral een gevolg van extra belastingen en lagere toeslagen voor zorg en kinderen. Met name de gepensioneerde gaat er, net als voorgaande jaren, harder op achteruit. Dat is ook een gevolg van de kortingen die pensioenfondsen doorvoeren.

Pijnlijk voor het kabinet zijn daarnaast de werkloosheidscijfers. Voor komend jaar verwacht het CPB dat 685.000 mensen zonder werk zitten en dat zijn aantallen die we sinds de jaren tachtig niet meer hebben gekend. Ten opzichte van dit jaar betekent dat een groei van 70.000 mensen. Een flinke toename, maar die werd al verwacht: de extra bezuinigingen leiden dus niet tot extra werkloosheid.

4. Wat zijn de reacties van de oppositie tot dusver?

Het manoeuvreren is begonnen, zo schreef politiek redacteur Derk Stokmans gisteren in nrc.next:

“In de laatste dagen voor Prinsjesdag kiest de ene na de andere oppositieleider positie. De inzet de komende maanden: de levensvatbaarheid van het het kabinet van VVD en PvdA.”

Meer dan in andere jaren zullen coalitiepartijen scherp luisteren naar de eerste reactie van de oppositie, in de hoop een glimp op te vangen van het échte humeur in dat kamp. Van dat humeur is, doordat een senaatsmeerderheid ontbreekt, immers het voortbestaan van de coalitie afhankelijk.

‘De eisen van Buma en de middelvinger van Wilders’

Voor het kabinet was het interview met CDA-leider Sybrand van Haersma Buma dit weekend in de Volkskrant het interessantst, aldus Stokmans. Van de vroegere machtspartij is in de Tweede Kamer nog maar weinig over, maar in de Eerste Kamer heeft het CDA nog een begerenswaardige positie: het kan de coalitie daar in één klap aan een meerderheid helpen.

Het kabinet moet van Buma het met zoveel moeite gesloten sociaal akkoord openbreken, verder bezuinigen op ontwikkelingssamenwerking, de begrotingsafspraken loslaten.

Twitter avatar sybrandbuma Sybrand Buma #CPB cijfers: werkloosheid loopt nóg verder op. Roer moet om: niet belastingverhoging maar verlaging, kleinere overheid, meer banen.

Wilders bood het kabinet dit weekend in De Telegraaf onparlementair gezegd eerder een opgestoken middelvinger, aldus Stokmans. Premier Rutte is een “politieke autist” die Nederland “kapotmaakt”. De PVV, kortom, is pas weer relevant na nieuwe verkiezingen.

Twitter avatar geertwilderspvv Geert Wilders CPB: koopkracht daalt, werkloosheid stijgt. Door 6 mrd bezuinigingen en belastingverhogingen. Rutte maakt NL helemaal kapot. Opstappen Mark!

Dit weekend liet ook GroenLinks-leider Bram van Ojik van zich horen. Zijn partij is in de Tweede Kamer niet meer dan een splinter, maar kan in de Eerste Kamer samen met D66 het kabinet overeind houden. Van Ojik zinspeelde op een permanente gedoogconstructie met of het CDA, of een combinatie van GroenLinks, D66 en SP. Waar die laatste twee weer helemaal geen zin in hebben.