In Brussel wordt roep om sanctie tegen VS luider

Voor het eerst denken Europese politici hardop over een politiek antwoord op spionage door Amerikanen

Niemand klaagt graag over een bondgenoot, zeker niet als het de belangrijkste is. Maar de aanhoudende stroom onthullingen sinds deze zomer over Amerikaanse spionagepraktijken in Europa maakt zwijgen moeilijk, zo niet onmogelijk.

Nadat gisteren bleek dat ook Belgacom mogelijk doelwit was van de Amerikaanse inlichtingendienst NSA, beloofde de Belgische regering „gepaste stappen” zodra de dader is geïdentificeerd. En eind vorige week besloot Europees Commissaris Cecilia Malmström, die over cybercrime gaat, te reageren op mediaberichten dat de NSA zichzelf toegang heeft verschaft tot in Europa opgeslagen bankgegevens. „We hebben duidelijke, bevredigende antwoorden nodig.” Ze zinspeelde op opschorting van het SWIFT-verdrag dat de uitwisseling van bankgegevens met de VS regelt.

Waar de ergernis over de Amerikaanse omgang met privégegevens in het verleden werd toegedekt met de mantel der trans-Atlantische liefde of met verwijzingen naar het terrorisme, wordt nu hardop nagedacht over consequenties. En dat is nieuw. Dit is dan ook „een buitengewone crisis”, zegt Europarlementariër Sophie in ’t Veld (D66). „Er zijn kennelijk geen barrières meer voor de VS.”

De ophef komt op een gevoelig moment: de EU onderhandelt op dit moment over een vrijhandelsakkoord met de VS. Het verdrag is door de spionageaffaire in een kwaad daglicht komen te staan. Ook In ’t Veld weet niet zeker of ze er nog wel voor kán zijn, gezien „de bijkans hysterische manier waarop de Amerikanen achter economisch waardevolle data aanzitten”.

Voor het Europees Parlement is de kwestie extra pijnlijk. Nadat Amerikaanse media al in 2006 onthulden dat de VS stiekem Europese bankgegevens raadpleegden, via het Terrorism Finance Tracking Program (TFTP), besloot het parlement deze praktijk te ‘legaliseren’: er kwam een verdrag dat de VS formeel toegang gaf tot zogenoemde SWIFT-gegevens. Het in het Belgische Terhulpen gevestigde SWIFT is met datacenters in onder meer Nederland een cruciale schakel in grensoverschrijdend betalingsverkeer.

In 2010 keurde het parlement het verdrag nog af, maar na de toezegging dat Europa zélf de regie in handen zou krijgen bij de levering en filtering van bankgegevens, ging het alsnog akkoord. Vorige week bleek echter dat de VS de computers met SWIFT-data naar eigen goeddunken raadplegen.

Het Europees Parlement reageerde geschokt en riep Malmström op om het SWIFT-verdrag tijdelijk buiten werking te stellen. Volgens Jan Philipp Albrecht van de Europese Groenen is het in het licht van de onthullingen „bespottelijk” geworden.

Malmström kan het verdrag niet zelf opschorten, maar kan hiertoe wel een voorstel doen. Uiteindelijk zijn het de lidstaten die beslissen.