Help de overheid de crisis door, stort eens wat extra belasting

De staat heeft het financieel zwaar, leert de Miljoenennota. Maar doneren aan de overheid is onmogelijk, ontdekte Roelf Jan Duin.

‘Leuker kunnen we het niet maken, wel makkelijker.’ De verontschuldigende slogan van de Belastingsdienst geeft perfect weer hoe in Nederland tegen belasting wordt aangekeken. We haten het. En als het dan toch moet, dan het liefst zo min mogelijk gedoe.

Niet alleen bij de Belastingdienst, maar ook in de politiek is die gedachte leidend. Beleid wordt afgestemd op de calculerende burger met een gezonde afkeer van belasting betalen. Moeten mensen weer huizen gaan kopen? Verlaag de overdrachtsbelasting en massaal rennen ze naar de makelaar. Staat te veel geld te slapen op bankrekeningen van ouders? Geef ze de kans om belastingvrij te schenken aan hun kinderen en ze schrijven spontaan een cheque uit. Want iedereen loopt warm voor een voordeeltje.

De overheid heeft het financieel zwaar, leert de Miljoenennota die vandaag wordt gepresenteerd. Zijn er geen mensen die in deze crisistijden juist méér willen bijdragen? Uit recent onderzoek van het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (Rijksuniversiteit Groningen) blijkt dat 79 procent van de huishoudens bereid zegt te zijn meer belasting te betalen om te voorkomen dat er wordt bezuinigd op thuiszorg. Meer dan 60 procent zegt dit te willen doen als dit ten goede komt aan schoolgebouwen, jeugdzorg of sociale werkvoorziening. Wat weerhoudt hen er eigenlijk van zelf het goede voorbeeld te geven en een gulle donatie te doen in de pot van de bv Nederland? Een hoop, zo blijkt.

„Goedendag, spreek ik met de Belastingdienst?”

„Daar spreekt u mee.”

„Ik vroeg me af of ik wat extra belasting kan betalen.”

„U wilt uw voorlopige aanslag verhogen?”

„Nee, ik wil graag een extra bijdrage leveren. Geen enorm bedrag hoor, ik denk aan zo’n 500 euro.”

„En waarom zou u dat willen doen, als ik vragen mag?”

„Omdat de overheid met een begrotingstekort kampt waardoor er op allerlei belangrijke zaken bezuinigd moet worden. En ik kan dit bedrag best missen.”

„Ik weet niet of dit mogelijk is. Ik maak een notitie en laat u terugbellen. Dag meneer Duin.”

Twee dagen later word ik teruggebeld. Op licht spottende toon wordt mij verteld dat mijn verzoek „zeer uitzonderlijk” is.

„Als u geld aan goede doelen wilt geven staat u dat vrij.”

„Maar ik wil een bijdrage leveren aan de algemene middelen. Dat is namelijk het beste doel dat ik kan bedenken.”

„Het spijt mij, donaties aan de Belastingdienst zijn niet mogelijk.”

Dezelfde behandeling valt mij ten deel als ik naar de gemeente Amsterdam bel.

„Als u meer betaalt dan op uw aanslag staat dan krijgt u dit automatisch teruggestort.”

„Dus ik kan geen extra bijdrage leveren aan mijn stad?”

„Misschien kun u projecten ondersteunen. Het Damrak gaat binnenkort op de schop. Of de Noord-Zuidlijn ofzo.”

„Daar word ik wat minder enthousiast van. Maar goed, hoe zou ik dat dan moeten doen?”

„Dat weet ik eigenlijk niet. Ik vrees dat ik u niet verder kan helpen.”

Een klein steentje bijdragen

Deze weg loopt dood: ik kan geen extra belasting betalen. Wat wel kan, is het stopzetten van allerlei toeslagen. Ik kan een brief sturen als ik niet langer kinderbijslag of AOW wens te ontvangen. Ik kan, net als een paar duizend hypergereformeerden, aangeven dat ik gemoedsbezwaard ben en dat ik niet verzekerd wil zijn omdat God over mij waakt. Dan gaat mijn inkomstenbelasting omhoog, maar draag ik geen premies meer af. Vestzak broekzak dus. Het enige wat ik kan doen om meer belasting te betalen is sjoemelen met mijn aangifte.

Het systeem blijkt totaal niet te zijn ingericht op mensen die wat extra willen bijdragen. Terwijl het toch niet zo’n absurde gedachte is. Genoeg partijen pleiten voor hogere belastingtarieven. Ze hebben het over solidariteit en over de zwaarste lasten voor de sterkste schouders. Waarom kunnen breedgeschouderde mensen met een filantropische inborst dan niet zelf een klein steentje bijdragen? Vind maar eens een ander goed doel dat zorgt voor wegen, scholen, verzorgingstehuizen, waar je ook nog terechtkunt als het je eens tegenzit.

Zolang belasting betalen wordt gepresenteerd als noodzakelijk kwaad waar de fiscus zich al bij voorbaat voor excuseert, zolang beleidsmakers het als een gegeven beschouwen dat burgers ieder belastingvoordeeltje met beide handen aangrijpen en zolang het onmogelijk blijft om wat extra te betalen, wordt het nooit wat met de belastingmoraal. Terwijl het best leuker kan: crowdfundend het begrotingstekort wegwerken is toch een stuk aantrekkelijker dan keer op keer weer gepakt worden als hardwerkende Nederlander? Want leuk of niet: uiteindelijk draait de belastingbetaler toch op voor de crisis.