Een felle strijd om ‘giftig’ goud

Roemenië kreunt onder de crisis en kan een lucratief contract voor goudwinning goed gebruiken. Door de gevreesde milieuschade is er veel protest tegen de mijn. „Wij blijven achter met een cyanide-meer.”

Het plan voor de grootste open goudmijn in Europa verscheurt Roemenië. Duizenden tegenstanders gaan al wekenlang de straat op in Boekarest en andere grote steden. In Rosia Montana, het dorp dat plaats zou moeten maken voor de mijn, sloten afgelopen week 33 mijnwerkers zich op omdat ze willen dat de mijn er wel komt.

De grote goudvoorraad bevindt zich onder een groep dorpen in een dunbevolkte mijnstreek in het noordwesten van Roemenië. In de bergen rond Rosia Montana worden al tweeduizend jaar edelmetalen gewonnen; volgens archeologen loopt er een bijzonder Romeins gangenstelsel. Het Canadese mijnbedrijf Gabriel Resources, dat vier bergen wil afgraven en exploiteren, schat dat er nog 314 ton goud onder de oppervlakte zit. De waarde wordt geschat op tientallen miljarden euro’s. De mijn zou acht kilometer breed worden.

Veertien jaar al slepen de plannen en procedures voor de dagbouw. Eind augustus kwam het kabinet van premier Ponta met een voorstel. Gabriel Resources mag exploiteren, de staat krijgt daarin een aandeel van 25 procent en ontvangt 6 procent van de opbrengst; de ontginning zou het land zes tot acht miljard euro moeten opleveren. Dat geld is hard nodig. De buitenlandse investeringen – in 2008 nog ruim negen miljard – zijn door de economische crisis verdampt. In 2011 beliepen ze nog maar 1,8 miljard.

In reactie op het besluit gingen zo’n twintigduizend mensen de straat op. Voor Roemenië is dat veel. De betogingen houden inmiddels al ruim twee weken aan. Het protest richt zich tegen het gebruik van de giftige verbinding cyanide bij de goudwinning. „Over vijftien jaar is het goud weg en blijven we achter met het grootste cyanide-meer van Europa”, zegt Alex Buiuc (32). Buiuc woont in Sibiu, een stad in dezelfde regio als Rosia Montana. Hij is met een groep collega’s naar Boekarest gekomen om te demonstreren. Ze dragen witte t-shirts met een plaatje van een half groen, half rood boomblad. De meeste betogers zijn jong en hoogopgeleid.

De betogers willen dat het gebruik van cyanide bij wet verboden wordt, zoals in een aantal Europese landen, waaronder Duitsland en Hongarije. Het Europarlement nam in mei 2010 een resolutie aan die de Europese Commissie opriep tot een Europees verbod. Een van de aanleidingen was uitgerekend een milieuramp in Roemenië in 2000: bij de stad Baia Mare lekte na goudwinning meer dan 100.000m3 met cynanide vervuild water eerst de rivier Tisza en vervolgens de Donau in. Het gevolg was grote vissterfte en landbouwgronden die onbruikbaar was.

Ze hebben milieubezwaren, maar veel Roemenen zijn ook tegen de mijn omdat ze de autoriteiten en Gabriel Resources niet vertrouwen. Als het parlement met het kabinetsvoorstel instemt, wordt de goudwinning bij Rosia Montana een project van ‘nationaal belang’. Die status maakt het gemakkelijk om huizenbezitters te onteigenen. Een aantal van hen weigert al jaren zich te laten uitkopen.

Gabriel Resources zegt er alles aan te zullen doen om de milieuschade te beperken, door moderne technologieën te gebruiken, achteraf schoon te maken en de hellingen opnieuw te beplanten. De tegenstanders geloven weinig van die beloften. Nieuwe verkiezingen hoeven ze ook niet, want vrijwel iedere politicus draait als een blad aan een boom als hij eenmaal aan de macht is, zegt Radu Hasan (31), die bij hetzelfde bedrijf werkt als Alex Buiuc. Omgekocht, veronderstellen de betogers. In de oppositie zijn de meesten tegen.

De laatste opvallende draai is gemaakt door de huidige premier, Victor Ponta. Tijdens zijn verkiezingscampagne was hij tegenstander van de goudwinning. Inmiddels put hij zich uit in verwarrende uitspraken. Zoals: „Als premier kon ik niet anders dan dit project ondersteunen. Maar als man en parlementslid zou ik tegen stemmen.” Hij zegt dat hij hoopt dat het parlement de wet afwijst. Als dat gebeurt dient Gabriel Resources een schadeclaim van vier miljard dollar in, heeft het bedrijf gewaarschuwd.

Terwijl zondagavond werd gedemonstreerd, bezocht Ponta de 33 mijnwerkers die zich sinds vijf dagen in een oude mijngang hadden opgesloten. Ze protesteren omdat ze zien aankomen dat de mijn en daarmee de beloofde honderden banen opnieuw vertraging oplopen. Ponta beloofde de oprichting van een speciale parlementaire commissie die op korte termijn een advies moet uitbrengen. Na die uitspraak kwamen de mijnwerkers weer naar boven.