Duitse televisie vindt politiek serieuze zaak

Angela Merkel en Peer Steinbrück in 2008 (ARD)

Een televisieavond van de Duitse publieke omroep in de week voor de Bondsdagverkiezingen ziet er heel anders uit dan een Nederlandse in een vergelijkbare periode.

Voor een deel heeft dat te maken met het verschil in kiesstelsel. De hoge kiesdrempel beperkt het aantal partijen dat meetelt. Eigenlijk gaat het alleen om bondskanselier Angela Merkel (CDU) en haar uitdager Peer Steinbrück (SPD). De eerste is veruit favoriet.

Er was in deze campagne maar één regelrecht verkiezingsdebat tussen beide lijsttrekkers. Dat werd volgens de meeste beschouwers nipt gewonnen door Steinbrück, maar hij verloor dat voordeel weer snel door in dezelfde week met een vinger in de lucht (een zogeheten Stinkefinger) te poseren op de cover van een krantenmagazine. Daar houdt de Duitse kiezer niet van.

Over dat ene debat kun je niet eindeloos doorzeuren, dus vertoonde het eerste publieke net (ARD) gisteren twee serieuze reportages, die je bijna documentaires zou kunnen noemen. In de eerste gingen verslaggevers in vele uithoeken van het land op zoek naar de kiezer. Hem werd niet gevraagd waar hij ontevreden over was, of wat hij van die politici in Berlijn dacht, maar wat hij als onrecht beschouwde.

De tweede reportage, ook van 45 minuten, heet Das Duell, Merkel gegen Steinbrück. Er is niet heel veel beeldmateriaal van hen samen, al zat Steinbrück als minister van Financiën in haar eerste kabinet, een Grote Coalitie. Het kost ook moeite de verschillen aan te scherpen, want Merkel zou ook maar bij toeval in de CDU zijn gerold en volgens de Beierse minister-president Horst Seehofer (CSU) heeft Steinbrück zo veel affiniteit met de economie dat hij nooit begrepen heeft waarom hij voor de socialisten koos.

Er wordt wel gezocht naar verschillen in stijl en persoonlijkheid. We zien een fragment uit hun lievelingsfilms: The Deer Hunter (Steinbrück) en de zoetige DDR-hit Die Legende von Paul und Paula (Merkel). Vriend en vijand noemen Merkel een Machtmensch. Haar uitdager laat meer zien van zijn privéleven en maakt in het algemeen een toegankelijker indruk. Hij is alleen nog steeds woedend dat Merkel hem ‘onbetrouwbaar in de eurocrisis’ noemde. Maar ook dat is natuurlijk deel van het campagnespel.

Het belangrijkste verschil met de Nederlandse publieke omroep zit in de journalistieke degelijkheid. We zien geen peiling. Er worden geen tegenstellingen in een debat-arena kunstmatig aangescherpt en uitvergroot. Commentaar en duiding komen louter van echte experts, hoofdredacteuren, collega-politici, de gewezen Luxemburgse premier Juncker.

Het is misschien een beetje saai, maar geen moment wordt de suggestie gewekt dat politiek slechts bestaat uit gekissebis tussen onbetrouwbare types, die zich nooit aan hun beloftes houden. Integendeel, ze worden met veel respect en enige afstandelijkheid benaderd. Of dat cultuurverschil door de media wordt veroorzaakt of slechts weerspiegeld, dat is een vraag naar kip of ei. Het is in ieder geval behulpzaam voor de democratie.