‘Denk niet dat je via pensioenfondsen aan de tucht van markt ontsnapt’

Multinationals kunnen straks in de woningmarkt investeren, zegt een directeur van APG.

Vanochtend stroomde het publiek voor Prinsjesdag binnen in regenachtig Den Haag. Foto’s David van Dam

Lagere hypotheeklasten in Nederland, dankzij Chinese gepensioneerden, Duitse polishouders of Coca-Coladrinkers. Klinkt absurd, maar het wordt werkelijkheid, zegt Tjerk Kroes, directeur strategie en beleid van de Algemene Pensioen Groep (APG), de belegger voor Nederlands grootste pensioenfonds ABP.

Vandaag, op Prinsjesdag, presenteert het kabinet een nieuw model voor de hypotheekmarkt. Het plan is uitgewerkt door een commissie onder leiding van Kroes en moet de woningmarkt stimuleren. Het is onderdeel van het Catshuisoverleg met grote beleggers over investeringen in de Nederlandse economie.

Het idee is dat pensioenfondsen en verzekeraars, maar ook grote bedrijven uit binnen- en buitenland, kunnen investeren in Nederlandse hypotheken. Deze beleggers kunnen ‘hypotheekobligaties’ met 100 procent staatsgarantie kopen van de nieuwe Nederlandse Hypotheek Instelling (NHI). Deze NHI verschaft banken en andere hypotheekaanbieders, ook buitenlandse, weer het geld om in Nederland hypotheken te verstrekken. Het gaat alleen om hypotheken met Nationale Hypotheek Garantie (NHG), een verzekering tegen een restschuld bij gedwongen verkoop.

Banken zijn goedkoper uit dan op de kapitaalmarkt en krijgen meer lucht, schetst Kroes. De beleggers verdienen hun investering terug met de aflossing en rente die huiseigenaren betalen. De staat vraagt van de banken een verzekeringspremie in ruil voor de staatsgarantie.

Het streven is om zo in vijf jaar minimaal vijftig miljard euro aan kapitaal te vergaren om hypotheken te financieren. Als genoeg buitenlandse aanbieders op de Nederlandse hypotheekmarkt terugkeren en de onderlinge concurrentie groeit, kan de hypotheekrente tot 0,5 procent dalen, is de verwachting. Wonen in een koophuis wordt iets goedkoper.

„Er wordt al jaren over gepraat, maar het overleg liep steeds vast”, zegt Kroes in zijn eerste interview over het plan. „Nu is het wel gelukt.”

Of is het plan eigenlijk mislukt? Bankier Kees van Dijkhuizen kwam al in maart met een verkenning, u zou het voor de zomer uitwerken. Nu neemt een ‘kwartiermaker’ het weer over.

„Het is een drietrapsraket. Van Dijkhuizen heeft gepolst of er draagvlak was. Wij hebben het plan vorm gegeven. Nu moet iemand het opstarten.”

Waarom wilt u ook grote bedrijven aan de hypotheekmarkt koppelen?

„Om de doodeenvoudige reden dat de kapitaalmarkt open is. Je wilt bepaalde categorieën kopers niet uitsluiten. Ik zou niet eens weten hoe.”

Aan wat voor bedrijven denkt u?

„Ik weet niet of ik namen moet noemen, maar als gedachte-experiment: ook Coca-Cola zou gewoon kunnen zeggen ‘joh, we hebben een paar honderd miljoen en we gaan dit doen’.”

Een Coca-Cola-hypotheek?

„Nou ja, het is maar een voorbeeld. Het belangrijkste is, bedrijven kunnen geld beschikbaar stellen. Het model voor NHI sluit niemand uit.”

En bedrijven zouden ook zélf hypotheken kunnen verstrekken?

„Ja, indirect. Door een lening te verstrekken via een bank of verzekeraar.”

Zouden huizenkopers een hypotheek van een bekende frisdrank willen? Of van Unilever of Shell?

„Ik zie niet voor me dat er reclameborden op de hoek van de straat komen voor hypotheken van, noem maar eens een exotisch bedrijf, Chiquita. Het kan wel zijn dat bedrijven gaan samenwerken. Een moederbedrijf kan bijvoorbeeld een internetbank oprichten om hypotheken te gaan verstrekken.”

Maar het kabinet wil toch vooral dat pensioenfondsen en verzekeraars in de economie gaan investeren?

„Pensioenfondsen moeten verstandig en gespreid beleggen. Het doel is niet zoveel mogelijk pensioengeld in hypotheken te stoppen, maar om nieuw, buitenlands geld aan te trekken. ABP heeft zo’n 15 procent van het vermogen [286 miljard euro, red.] in Nederland belegd. Terwijl onze economie maar 2 procent van de wereldeconomie uitmaakt. Het is prima om te kijken of die beleggingen 16, 17 of 18 procent kunnen worden. Maar het wordt geen 50 procent, 30 procent lijkt me al vrij bizar. Pensioenfondsen staan altijd open voor projecten met een goed rendement. Maar ze zijn kritisch. Denk niet dat je de fondsen kunt gebruiken om aan de tucht van de markt te ontsnappen. Denk niet: ik heb een project, ik krijg het niet gefinancierd, we halen er een pensioenfonds bij.”

Het kabinet was aanvankelijk terughoudend omdat de Europese Commissie niet akkoord is. Brussel ziet het als staatssteun aan banken.

„Er is geen sprake van een oneigenlijk voordeel voor Nederlandse partijen. De staat geeft wel volledige staatsgarantie, maar vraagt daarvoor een keurig nette verzekeringspremie van banken. De drempel om hypotheken aan te bieden wordt juist verlaagd en de hypotheekmarkt wordt met meer concurrentie gezonder. Laten we dus met Brussel in gesprek gaan en ook bereid zijn elementen aan te passen.”

Nieuw aan dit plan is dat de staat garant staat voor hypotheekaflossingen als banken failliet gaan. In een voetnoot in het rapport staat dat het Rijk mogelijk verliezen lijdt in ‘zeer extreme scenario’s’. Een financiële crisis of een eurocrisis?

„Als je de huidige economische situatie als uitgangspunt neemt, zijn verliezen niet denkbaar. De stresstest is gebaseerd op een rentedaling van 10 procent. De rente staat nu op 2,5 procent. Ik acht het niet voorstelbaar dat de rente min 7,5 procent wordt. Bij verlies wordt bovendien eerst de NHI aangesproken, dan pas het Rijk.”

U schrijft aan het kabinet ‘adequate risicobeheersing lijkt mogelijk’. Líjkt.

Dat is ook een beetje ambtenarentaal. Lees maar: is mogelijk.”

Wat is het risico voor de spaarpot van de pensioenfondsen?

„Net als bij risicovrij staatspapier: geen.”

En hoe voorkom je dat het uitdraait op het doorverkopen van rommelhypotheken, zoals in Amerika?

„Omdat de hypotheekverstrekkers, de banken dus , het eerste financiële risico’s blijven dragen. De banken staan garant voor het verlies bij wanbetaling door huiseigenaren. Dat is voor hen een prikkel om alleen goede hypotheken bij de NHI in te brengen. ”

Dit plan wordt geen wondermiddel en zal de huizenmarkt niet in zijn eentje vlot trekken, zei u eerder. Wat mogen we wel verwachten?

„Meer dynamiek op de hypotheekmarkt en een tendens tot rentedaling. Dat is gunstig voor starters – die kunnen de huizenmarkt aanzwengelen.”