Waarom Summers’ retraite jammer is

Als Larry Summers het karakter had waar hij berucht om is, dan zou hij nooit de brief aan president Obama hebben geschreven waarin hij zich terugtrekt als kandidaat voor het voorzitterschap van de Amerikaanse centrale bank, de Federal Reserve. Dat schreef de Amerikaanse econoom J.Bradford Delong vanochtend in reactie op Summers’ mededeling aan Obama. En misschien heeft hij wel gelijk. De strijd om het voorzitterschap van de ‘Fed’, waar de huidige topman Ben Bernanke begin volgend jaar stopt, is er een geworden om karakter en beeldvorming en lijkt al even politiek geworden als de strijd om het presidentschap zelf.

Dat is niet verkeerd. Benoemingen in het verleden gingen veelal binnenskamers, waarna een al gepolst Congres zijn fiat gaf. Ditmaal is de strijd geheel openlijk, en dat tekent volgens veel politieke analisten in de VS eens te meer dat Obama zijn greep op de zaken verloren heeft. In die zin heeft Summers niet alleen zichzelf, maar ook de president gered van een „venijnig” proces dat bij voorbaat verloren leek. Dat het ditmaal niet gaat om Republikeinse obstructie, maar om verzet van de linkervleugel van Obama’s eigen Democratische partij, maakt de eenzaamheid van het Witte Huis alleen maar pijnlijker.

Wie het nu ook wordt, de Fed staat voor een van de lastigste taken in haar geschiedenis: het normaliseren van het monetaire beleid. Dat wordt een werk van Hercules. Op 10 september 2008 bedroeg het balanstotaal van de Fed 888 miljard dollar. Vijf jaar later, op 4 september 2013, was dat 3.607 miljard dollar. Dat is meer dan een verviervoudiging, en kenmerkt de kolossale steunaankopen die inmiddels door de centrale bank zijn gepleegd. Netto kocht de Fed staatsleningen ter waarde van 1.548 miljard dollar en hypotheekobligaties (1.291 miljard).

En het tellen gaat door. Elke maand komen er nog steeds 85 miljard dollar aan steunaankopen op de obligatiemarkt bij. Alleen al het plan voor het langzaam terugbrengen van dat bedrag, de zogenoemde ‘tapering’ (tempering) spookt al een maand door de financiële markten, van Chicago tot Mumbai en van Londen tot Jakarta. Daarna zal de balans van de Fed moeten worden afgebouwd, vermoedelijk door alle gekochte stukken vanzelf te laten aflopen. En dan moet ook nog de officiële rente van nu vrijwel nul procent naar een normaal niveau. Ga je te lang door met de legendarische monetaire verruiming die onder Bernanke heeft plaatsgevonden, dan riskeer je inflatie en uitholling van de dollar. Doe je het te snel, dan is het zo weer 1937 en duw je de economie weer in een recessie.

Amerikanen beslissen uiteraard over het voorzitterschap van de Fed, maar zo’n besluit reikt veel en veel verder. De Amerikaanse centrale bank is nog steeds de belangrijkste ter wereld. Wie daar zit, en welke besluiten er vallen gaat ons allemaal aan. Ook in Europa, ook in Nederland. Er zijn andere kandidaten voor de functie, met Janet Yellen voorop, de bestuurder die al sinds de jaren 70 bij de instelling werkt. Oud-Fed bestuurder Donald Kohn is er ook nog, of voormalig minister van Financiën (en voorzitter van de Fed in New York) Tim Geithner. Wie weet doen ze het goed. Van Summers werd niet alleen zijn vrouwonvriendelijkheid gelaakt, ook werd betwijfeld of hij geschikt is voor collegiaal bestuur. Hij was in de jaren 90 groot voorstander van deregulering van de banksector, maar drong er tijdens de kredietcrisis op aan de banken juist tijdelijk onder staatscontrole te brengen. Over zijn intelligentie en vakmanschap heeft niemand enige twijfel.

Een briljante opportunist dus, met een hardhoofdig karakter. Als je een advertentie had moeten plaatsen voor het voorzitterschap van de Fed hadden dit zomaar de functie-eisen kunnen zijn. Jammer.

Maarten Schinkel en Menno Tamminga schrijven in deze column over economische ontwikkelingen.