Merkels zusterpartij CSU is weer alleen de baas in Beieren

De katholieke CSU herwon gisteren een absolute meerderheid in Beieren

De Liberalen, die regeren met Merkel, zijn weggevaagd

Toen de uitslag van de lokale verkiezingen in de deelstaat Beieren gisteravond bekend werd, brak er een feestelijk drinkgelag los op het hoofdkwartier van de christen-democratische CDU in Berlijn. Maar het gegeven dat de katholieke zusterpartij CSU onder leiding van de lokale sterke man Horst Seehofer (64) met 47,7 procent van de stemmen een absolute meerderheid haalt in het deelstaatparlement, zal in het Bundeskanzleramt van Angela Merkel (CDU) ook met enige bezorgdheid zijn bekeken.

Immers, een week voor de nationale verkiezingen blijkt ook dat de kleine liberale coalitiepartij FDP in de zuidelijke deelstaat de kiesdrempel van 5 procent niet gehaald heeft. De unie van CDU/CSU zal bij de bondsdagverkiezingen komende zondag volgens peilingen rond de veertig procent van de stemmen halen en dus aangewezen zijn op een coalitiepartij om een meerderheid te behouden. Met de mogelijkheid dat zij een absolute meerderheid haalt, houdt niemand rekening. Als de FDP de kiesdrempel zondag niet haalt, zal Merkel moeten uitkijken naar een andere coalitiepartner. Het meest voor de hand ligt een zogeheten ‘grote coalitie’ met de SPD. Maar sommigen lijkt ook een samenwerking met de Groenen niet onmogelijk. Beide opties zijn echter onaantrekkelijk voor Merkel vergeleken met doorregeren met de kleine, gezeglijke FDP.

Een ander punt van zorg voor Merkel is het feit dat Seehofer een kabinet van louter CSU-ministers kan samenstellen. Dat geeft hem nog meer mogelijkheden bij tijd en wijle op nationaal niveau Beierse eisen door te drijven.

Tevoren was uit peilingen in Beieren al duidelijk dat kiezers zich niks aantrokken van schandalen rond de CSU. Zo is er de zwart-geldkwestie van de nauw aan de christen-democraten gelieerde voorzitter van FC Bayern München, Uli Hoeness. Ook is bekend dat Seehofer, voorvechter van traditionele gezinswaarden, een buitenechtelijk kind heeft. En dat veel CSU-afgevaardigden in het lokale parlement hun inkomen opvoeren door familieleden in dienst te hebben. Voor de kiezers telde vooral dat Beieren economisch bloeit en vrijwel geen werkloosheid kent.

Seehofer dankte zijn kiezers, die „zich niet gek hebben laten maken”. In de richting van Berlijn gaf hij een dubbel signaal af. Hij riep zijn aanhang op nu alles op alles te zetten om Merkel in functie te kunnen houden. Maar hij zei ook dat hij zijn wens voor tolheffing voor buitenlanders op Duitse snelwegen recht overeind houdt. Eerder heeft Merkel gezegd dat zij hier mordicus tegen is. Het voorgestelde tolplan zal naar verwachting, en onder invloed van Brusselse regels, uitmonden in een tolheffing voor alle Duitsers en Merkel belooft juist dat er onder haar geen lasten zullen worden verzwaard.

Meteen na het bekend worden van de verkiezingsnederlaag gaf FDP-voorman Philipp Rösler te kennen dat hij het verlies ziet als een „aansporing om de laatste week alles op alles te zetten”. De liberalen putten hoop uit het feit dat in Beieren „de klokken nu eenmaal anders tikken” en dat op nationaal niveau de beweging van Freie Wähler, die in Beieren 9 procent won, niet meedoet. Daar staat echter tegenover dat de eurosceptische partij Alternative für Deutschland zondag wel op het stembiljet staat. Die partij zou wel eens een serieuze concurrent kunnen zijn van de FDP.

De sociaal-democratische SPD, de grootste oppositiepartij, vierde gisteren de uitslag in Beieren omdat de partij 2 procent meer had dan bij de vorige verkiezingen. Maar met 20,6 procent kwam de SPD niet eens in de buurt van de CSU. „We hebben de liberalen eruit gegooid,” riep SPD-partijvoorzitter Sigmar Gabriel na het sluiten van de stembussen.

Tegelijkertijd wordt ook duidelijk dat in Beieren de Groenen, met wie de SPD een coalitie wil vormen, blijven steken op 8,6 procent. Landelijke peilingen spiegelden de Groenen nog maar een jaar geleden 25 procent voor. Maar kiezers zouden afhaken door ‘Groene’ agendapunten als belastingverhoging voor de hoogste inkomens, het invoeren van een maximum snelheid van 120 kilometer per uur en het aanmoedigen van één vegetarische maaltijd per week.

Gisteravond bleek dat de CDU/CSU van Merkel de facto de banden met de FDP al heeft doorgesneden. In het Duitse kiesstelsel kunnen stemgerechtigden een stem uitbrengen op een kandidaat uit het eigen district en een stem op een partij. In het verleden spoorde de CDU-leiding de achterban nog aan een tweede stem uit te brengen op de liberalen. Nu is het ieder voor zich: één stem moet naar Merkel, de andere stem is voor de CDU.