Stapel: ‘Minder fraude als de universiteit veilig voelt’

Diederik Stapel at zelf het snoep op dat hij zogenaamd aan scholieren gaf bij zijn niet-bestaande studies.

Hè? Diederik Stapel schrijft weer. De Belgische krant De Morgen meldde deze week met trots het eerste stuk van de voormalig hoogleraar cognitieve en sociale psychologie „sinds zijn val”. Stapel werd twee jaar geleden ontslagen door zijn werkgever, de universiteit van Tilburg, na de ontdekking van uitgebreide fraude.

Nu is Stapel dus terug. Met een aanklacht tegen de moderne universiteit. Dat is geen broedplaats meer, schrijft hij. Maar een fabriek. Het doel: zo veel mogelijk, zo snel mogelijk, zo goedkoop mogelijk kennis produceren. Succes wordt afgemeten aan de publicatielijst. „Goed onderzoek doen, lesgeven, besturen, andere wetenschappers assisteren of de maatschappij verder helpen, verdwijnen naar de achtergrond.”

En het werkt fraude in de hand. Zeker in de gedragswetenschappen. Dat bleek drie weken geleden uit een publicatie in het wetenschappelijke tijdschrift PNAS. Gedragswetenschappers publiceren vaker overdreven resultaten dan biologen, omdat replicatie van onderzoek er moeilijker is, en theorieën vager zijn. Gedragsonderzoekers in Amerika bezondigen zich vaker dan collega’s elders. Waarom? Volgens de auteurs omdat onderzoekers in de VS het langst van allemaal onder hoge publicatiedruk staan.

Stapel heeft dus een punt. Maar wat doe je eraan? Dan wordt zijn stuk vaag. Stapel denkt dat er minder gesjoemeld en gerommeld wordt als mensen zich op een universiteit thuis, geïnspireerd en veilig voelen. Als het niet alleen om onderzoek en succes draait. Als ook mislukkingen gevierd worden.

Zou het? „Het is een vraag die op onderzoek wacht”, luidt zijn laatste zin. Maar hoe denkt hij zoiets in de praktijk op te zetten?

Marcel aan de Brugh