Frauderende spookburgers zijn geen marginaal verschijnsel

illustraties cyprian koscielniak

Privacyactivist Reinout Barth suggereerde op 11 september in deze krant dat RTL Nieuws de afgelopen jaren het probleem van frauderende spookburgers enorm heeft overdreven. Hij baseert zich op een recente bestandsvergelijking tussen de gemeente Amsterdam en het UWV. Uit die selectie kwam naar voren dat slechts een beperkt aantal spookburgers fraudeerde. Barth weet na dit ene onderzoek genoeg: grootschalige fraude door spookburgers bestaat niet, de overheid moet niet overdrijven. Hij mag dan een sympathieke zaak verdedigen, daarom hoeft hij nog geen onzin te verkopen.

Want Barth meldt niet dat de fraudegevallen die wel zijn opgespoord, vaak op meerdere manieren bij meerdere overheidsinstanties fraudeerden. Voor tienduizenden euro’s per jaar. Hij meldt ook niet dat het hier om een selectieve bestandsvergelijking tussen Amsterdam en UWV gaat, die veel fraudegevallen per definitie buiten beschouwing laat. Hij laat ook achterwege dat Amsterdam wel degelijk miljoenen euro’s aan inningen heeft uitstaan bij mensen die uit de gemeentelijke basisadministratie (GBA) zijn verdwenen.

Begin 2011 brachten we de eerste berichten over spookburgers. Nederland telt dan zo’n vierhonderdduizend mensen waarvan geen enkel adres in de GBA staat. Ze zijn onvindbaar verklaard. Die groep heeft alleen al bij de Belastingdienst een totale schuld van 88 miljoen euro. Dat bedrag is grotendeels opgebouwd uit faillissementsfraude en toeslagenfraude. In de praktijk wordt dat afgeschreven, de schuldenaren zijn immers spoorloos. Ook gemeentes en waterschappen hebben miljoenen aan inningen uitstaan. Het bedrijfsleven ondervindt net zo goed schade. Vijfenzestigduizend mensen kregen in 2011 bij het Bureau Krediet Registratie ‘code 4’: onvindbaar voor schuldeiser. Hierbuiten valt de mogelijk omvangrijkere groep waar de overheid een onjuist adres van heeft. Zoals duizenden thuiswonende studenten die zich elders inschrijven om de hogere uitwonendenbeurs te cashen. Anno 2013 stijgt het aantal spookburgers richting een half miljoen. Er verdwijnen steeds meer armlastige gezinnen in de anonimiteit, uit angst voor deurwaarders. Een bende mensenhandelaren heeft intussen met behulp van valse adressen het toeslagensysteem gekraakt. U weet wel, de Bulgarenfraude. Als Barth schrijft dat de overheid fraude effectiever aan moet pakken heeft hij gelijk. Maar het is onjuist om te stellen dat het verschijnsel marginaal is.

Siebe Sietsma