Optimistisch depressienieuws

Ik ben bepaald geen geboren optimist. Moet er vaak wat moeite voor doen om het goede nieuws te zien. Maar als ik echt even mijn best doe, ontwaar ik in deze duisternis zomaar een paar zonnestraaltjes. Natuurlijk. Ik lees veel sombere berichten. Mensen durven allerlei dingen niet meer als het crisis is. Vooral dingen die geld kosten. We stellen grote aankopen uit, we verhuizen nog even niet, trouwen minder snel, wachten langer met kinderen en ook scheiden stellen we uit.

We wisselen minder snel van baan. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek was 2008 een piekjaar met 501.000 baanwisselaars. Sinds Lehman Brothers omviel, is het jaarlijkse aantal gestaag gedaald tot 289.000 in 2012.

Maar je kunt je ook afvragen hoe erg dit allemaal werkelijk is. We kopen pas een koelkast als we ’m kunnen betalen. Tja. We denken nog eens extra goed na voordat we trouwen, kinderen op de wereld zetten en weer scheiden. Hmm. Eindelijk een tijdje geen baanwisselingen onder de contactpersonen bij mijn bank. Economisch gezien is dit alles waarschijnlijk allerverschrikkelijkst. Maar vanuit andere perspectieven bekeken helemaal zo erg niet.

Wie zoekt, ziet zelfs min of meer positieve berichten. Gedreven door de malaise durven we opeens allerlei dingen plotseling wél. Vooral dingen die geld opleveren.

Het aantal zzp’ers en freelancers nam vanaf 2008, net als in de jaren ervoor, gestaag toe. Onderzoek van TNO en het CBS laat zien dat 12 procent van de startende zzp’ers naar eigen zeggen onvrijwillig start. Ik had verwacht dat dit hoger zou liggen. De grote meerderheid kiest – wel een beetje geholpen door de crisis vermoed ik – voor het ondernemerschap op gronden als: ‘nieuwe uitdaging’ en ‘eigen baas zijn’. En 12 procent van de starters doet dit vanuit een redelijk ontspannen positie: naast een vaste baan.

Opmerkelijk: de sterke stijging van het aantal webwinkels. Zo’n 5.000 in 2007 en meer dan 20.000 nu. Ook hier gaat het deels om mensen die een onderneming runnen naast hun baan.

Leuk: steeds meer mensen beginnen hun eigen bierbrouwerij. In 2007 waren er 70 bierbrouwers in Nederland. Nu zijn dat er maar liefst 165 volgens het Klein Brouwers Collectief. Het betreft mensen die hun liefhebberij professionaliseren, zegt de voorzitter van het Collectief. Waarom zou je blijven hobbybrouwen als je er – in crisistijd – ook een paar centen mee kunt verdienen?

Een crisis blijft iets geks. Het kan net zo goed een versneller als een vertrager van mooie plannen zijn. Volgens managementhoogleraar Rosabeth Moss Kanter werken crises in organisaties vaak als een katalysator voor verandering. Experimenten, ideeën, hobby’s en kleinschalige innovaties („Solutions looking for problems”, noemt Kanter dit), die als grassprietjes opschoten in de afgelopen periode, maken opeens een groeispurt door als de omstandigheden om actie vragen. Ook op maatschappelijk niveau zie ik dit principe aan het werk.

Afijn. Ik wil de negatieve kanten van de crisis niet bagatelliseren en de positieve niet overdrijven. Lijkt me niet fair tegenover iedereen die nu in zwaar weer zit. Je moet bovendien ook maar net de mogelijkheden én de psychologische conditie hebben om te gaan ondernemen.

Als niet-geboren optimist ervaar ik dat laatste heel sterk. Een crisis verlamt de pessimist en motiveert de optimist. In die zin hebben pessimisten tijdens een crisis extra pech en optimisten extra geluk. Dat voelt wel heel oneerlijk. Maar beiden hadden waarschijnlijk ook niets anders verwacht.

Ben Tiggelaar is gedragsonderzoeker, trainer en publicist en schrijft elke week over management en leiderschap.