Merkel is chic Ze leent haar ideeën

Deze van oorsprong Russische schrijver, columnist en dj is een Berlijner die schitterend over Duitsland kan vertellen. Dat vinden de Duitsers ook, blijkt uit het succes van zijn werk.

‘De vrije ruimten hier in Oost-Berlijn trokken mij drieëntwintig jaar geleden aan. Voor mij was het als vluchteling uit de Sovjet-Unie een betoverende tijd. De ene staat was te gronde gegaan, de DDR, en de andere, de BRD, was nog niet aangekomen. In die ruimte ontstond vrijheid, en dat soort momenten van vrijheid zijn zeldzaam in de geschiedenis. Mensen uit heel Europa kwamen naar Berlijn om hier hun gedroomde, alternatieve levensontwerp te realiseren. Zo zag ik dat toen.

Nu kijk ik er met andere ogen naar. Ik zie die Duitse hereniging als een kleine voorwaarde voor de geschiedenis die daarna plaatshad. Die nu gebeurt. Dit grote EU-project is eigenlijk alleen mogelijk geworden door het einde van de Koude Oorlog.

Toen de ideologische grenzen waren weggevallen, kwamen de landen dichter bij elkaar te staan. Mensen gingen meer reizen, op zoek naar een beter leven, een betere baan. Zo kwam dit Europa tot stand. Waar men zelfs ondanks een diepe crisis met elkaar blijft omgaan als een familie. Natuurlijk mislukt dit project aan alle kanten: economisch, politiek en financieel. Er wordt alleen maar ruzie gemaakt. Maar cultureel heeft het al enorm veel opgeleverd. In menselijke zin en ook in het Europese denken. En dat is iets wat blijft. Politici komen en gaan, de economie is zeer veranderlijk, geld kan altijd worden bijgedrukt. Dat is niet het belangrijkste. Op de lange termijn is die culturele component een zeer grote verworvenheid voor Europa. De mensen en de landen hebben elkaar ontmoet. De zwakken en de sterken, de gezonden en de zieken, de oude en de nieuwe: ze zitten in één keuken. Zoals in een gezin, en dat zal blijven. Dat is winst op langere termijn. De euro gaat niet mislukken, daar ben ik tamelijk zeker van.

Ik ben eigenlijk een pessimist. Maar ik vind dat je beide moet zijn: pessimist in goede tijden en optimist in slechte tijden. Zodat men in evenwicht is.

Ja, het lijkt er op alsof Oost-Duitsland hoort bij de verliezers. In Diesseits von Eden, dat gaat over mijn datsja, probeer ik Brandenburg te beschrijven: een ontvolkte en achtergebleven streek pal boven Berlijn, waar het op het kerkhof drukker is dan in het dorp. Maar ik beschrijf ook dat er nu andere mensen naartoe gaan, omdat de vrijheid hen trekt. In Brandenburg kan men daadwerkelijk nog vrij zijn. Het is een grote open ruimte, een jungle waar nog plaats genoeg is.

Die jungle heeft ook Angela Merkel voortgebracht. Onze bondskanselier, van wie nu de hele wereld weet wat voor een stevige tante dat is, is daar opgegroeid.

Afgelopen week was zij toevallig op de school van mijn kinderen om geschiedenisles te geven. Haar sterkste punt is dat zij door en door een vrouw is. Het klinkt banaal, maar zij brengt het moederlijke in de politiek.

Merkel wil een bestendige band aangaan met de hele wereld. En mensen voelen dat. Dat verbindende, zonder dat ze kiest voor Obama, Poetin of Hollande. Dat is zeer aangenaam. Ze probeert er steeds het beste van te maken.

Voor mij is dat een hele bekentenis, want ik heb altijd zeer sceptisch gestaan tegenover de CDU, de christen-democratische partij van mevrouw Merkel. En ik sta sowieso sceptisch tegenover machtige personen. Ik heb het ook tegen mijn kinderen gezegd: ‘Blijf een beetje uit de buurt bij Merkel als ze op school komt.’

Het kan zijn dat dit typisch Russisch is. Ik had in Moskou een vriendje, een buurjongen. Hij zat in een jongenskoor. Uit dat koor werden altijd de jonge pioniers gekozen die op het mausoleum op het Rode Plein bloemen moesten geven aan de secretaris-generaal van de communistische partij, Leonid Brezjnev. Die stond daar dan tussen twaalf andere grijsaards. Mijn buurjongen had de eervolle opdracht gekregen een boeket aan Brezjnev te geven. Hij was heel bang dat hij zou struikelen en van de trap vallen. Of dat hij de bloemen aan de verkeerde oude man zou geven, omdat ze er allemaal hetzelfde uitzagen. Zijn vrienden uit het jongenskoor zeiden tegen hem: ‘Je kunt je helemaal niet vergissen: het is degene die het mufste ruikt, dat is de oudste en dat is hem.’ Mijn buurjongen heeft het boeket gegeven aan Brezjnev. En Brezjnev heeft hem gekust. Hij had een kusmanie in die tijd. Hij kuste iedereen, behalve Afrikaanse leiders. En daarna was mijn buurjongen lange tijd ziek.

Daarom zei ik ook tegen mijn kinderen, niet te dicht in de buurt komen, je weet nooit wat er is met zo’n machthebber.

Merkel heeft verteld over het afschuwelijke leven in de DDR-tijd. Voor haar neus zaten veel Vietnamese kinderen. Die begrepen weinig van dat verhaal. Want de DDR had toch juist hun ouders uitgenodigd en opgenomen in de samenleving. En dan komt mevrouw Merkel en die vertelt hoe afschuwelijk het allemaal was.

Ik heb geen medelijden met de Duitsers. Medelijden is een vreemd woord. In het Russisch heeft het een positieve klank. Maar in Duitsland is medelijden een scheldwoord. Hier bij de ondergrondse hing een poster met een foto van iemand in een rolstoel. De tekst luidde: ‘Ik heb behoefte aan medelijden’. Daar was van gemaakt: ‘Ik heb geen medelijden nodig maar een potje staande seks’.

De Duitsers hebben ook geen behoefte aan medelijden. Ze hebben in de afgelopen honderd jaar twee keer geprobeerd de wereld te vernietigen. Twee keer zijn ze zelf vernietigd. En nu zijn ze het machtigste land van Europa. Dat heeft alles te maken met het onder ogen zien van eigen zonden. Een zonde is een zeer belangrijk element, juist in een christelijke cultuur. Daar heeft men de zonde nodig, want zonder zonde bestaat er geen schoon geweten. En een sterk land kan men alleen opbouwen met een schoon geweten.

Neem de Russen. Die hebben als overwinnaars van de Tweede Wereldoorlog nog nooit de eigen oorlogsmisdaden van het stalinistische verleden onder ogen gezien. Daarom is er geen vooruitgang in dat land. Alle ambtenaren zijn corrupt en zijn alleen bezig de eigen zakken te vullen.

Het christendom is heel duidelijk: zonder zonde geen biecht, zonder biecht geen vergeving en zonder vergeving geen schoon geweten.

In mijn nieuwe boek schrijf ik dat ik een jood was in Rusland en dat ik Rus ben geworden in Duitsland. Ik ben een man van het Oosten. De samenleving hier in het oude Oost-Duitsland heeft wel overeenkomsten met de Russische.

Ik werd in Rusland als vreemde gezien. Ik werkte in een theater en we speelden een zeer melancholiek stuk van Tolstoj. Ik vond het niks. Ik zei tegen de regisseur: ‘Eigenlijk is het drieëneenhalf uur gezwam’. En hij zei: ‘Ja, natuurlijk vind je dat. Jij kúnt het ook niet begrijpen. Want je bent immers geen Rus. Jij begrijpt alles met je hoofd maar niet met je hart. Je voelt het niet.’ Ik vond dat toen nationalistische praatjes, niet antisemitisch. Als ik een Georgiër geweest was, had hij waarschijnlijk hetzelfde gezegd.

Ach, ik ben geen vriend van onderscheid maken tussen nationaliteiten. Van het zoeken naar verschillen tussen Duitsers en Russen. Dat hebben machthebbers bedacht, om mensen in het gelid te krijgen en ze de oorlog in te sturen of op andere manieren te misbruiken. God heeft de mens zonder nationaliteit geschapen.

Veel verschillen tussen mensen hangen samen met de plek waar ze ‘gesocialiseerd’ zijn. Dat zegt mijn dochter tegen mij: dat ik in een andere eeuw ben gesocialiseerd, in een land dat niet meer bestaat. En laatst zei Steinbrück, die bondskanselier wil worden voor de sociaaldemocraten, het over Merkel. Zij deugt niet als wereldleider omdat zij is gesocialiseerd in de DDR. Maar de DDR had juist ook positieve kanten. En onder Merkel is Duitsland socialistischer geworden dan ooit. Merkel werkt boven de politieke partijen. Aan beide zijden van de ideologische scheidslijnen kiest zij de ideeën die het best werken. Ecologische ideeën van de Groenen, het idee van sociale gerechtigheid van de SPD: niet nemen maar delen! Zelfs van de Piratenpartij heeft ze nu het internet geleend: het Neuland! Daar moeten we allemaal naartoe. Zeer chic. Ze neemt alles en schaamt zich er niet voor dat het niet in haar programma stond. Dankzij haar heeft die christelijke partij van haar de hele socialistische agenda overgenomen. Uiteindelijk blijkt zo dus dat de DDR toch heeft gewonnen. Vanuit het hiernamaals.”