Leden PvdA tegen draaien met JSF

De PvdA hield gisteren bijeenkomsten over de koop van de JSF-straaljager. Kritiek overheerst. Het toestel is te duur, lawaaiig en onnodig. Maar het komt er wél.

Het voornaamste applaus van de avond is voor Ard van Rijn, PvdA-lid uit Den Haag, wanneer hij uitroept dat hij niet meer weet waarom hij nog op de partij zou stemmen. Als het waar is dat de PvdA in de coalitie met de VVD instemt met aanschaf van de JSF-straaljager, durft hij bij de gemeenteraadsverkiezingen volgend jaar niet meer langs de deuren. „Ik ben ongelooflijk benauwd dat niemand ons meer gelooft.”

Van Rijn heeft tijdens de verkiezingscampagne vorig jaar nog flyers verspreid die „we kopen geen JSF” beloofden. En nu gebeurt het toch. Naar verwachting maakt minister Jeanine Hennis-Plasschaert (Defensie, VVD) het besluit volgende week bekend, met instemming van de coalitiepartner. Nederland blijft niet alleen meedoen aan de ontwikkeling van de JSF, waartoe het paarse kabinet in 2002 besloot, maar kiest nu ook definitief voor het toestel als vervanger van het huidige F-16-gevechtsvliegtuig.

Drie bijeenkomsten organiseerde de PvdA gisteravond om de interne woede tegen de aanstaande koop van de straaljager te kanaliseren. Strategisch in Hoogeveen en Eindhoven, waar de werkgelegenheid profiteert van de keuze voor het Amerikaanse toestel, en in Den Haag. In het Museum voor Communicatie daar verzamelden zich zo’n zeventig leden die zonder uitzondering kritiek hebben op het toestel („te duur”, „lawaaiig” en „onnodig”), maar vooral op de zoveelste draai van hun partij. Geloofwaardigheid – of het gebrek daaraan – is het thema van de avond.

Allemaal hebben de aanwezigen vernomen dat de PvdA-fractie in de Tweede Kamer al heeft ingestemd met de koop. Dat wil het afgevaardigde Kamerlid Michiel Servaes niet bevestigen. Volgens hem moet het naderende kabinetsbesluit nog „zorgvuldig beoordeeld” worden. Daar geloven de aanwezigen weinig van. „Een gelopen race”, wordt er gemopperd.

Toch zijn ze hiernaartoe gekomen om de fractie te overtuigen. Een wanhoopspoging – ze zijn zich bewust van de uitspraak van oud-PvdA-minister van Defensie Henk Vredeling. Die pareerde in de jaren 70 partijkritiek op de F-16 met de woorden: „Congressen kopen geen vliegtuigen.”

Servaes, sinds het vertrek van Désirée Bonis binnen de PvdA-fractie woordvoerder buitenland, is niet de man met wie de leden wensen te praten. „Diederik [Samsom] heeft hierover toch een ander kennisniveau dan jij”, zegt de één. „Frans Timmermans kan de beslissing in het kabinet toch tegenhouden”, oppert een ander.

„Ik ben heel nieuwsgierig hoe Angelien Eijsink hierover denkt”, zegt een fan van haar. Eijsink maakte als Kamerlid bijna alle JSF-pirouettes van de PvdA mee. Vorig jaar kreeg zij na de val van het kabinet-Rutte I een motie aangenomen die voorschreef dat Nederland uit het JSF-project moest stappen. Waar is zij nu om uit te leggen dat het tegenovergestelde gebeurt? Waarom organiseert de partij deze sessies op het moment dat het besluit al lijkt genomen, maar nog niet hardop wordt verdedigd?

Servaes zit duidelijk minder goed in het JSF-dossier dan zijn tegenstanders. Leden hebben oude partijcongresmoties bij de hand, ze kennen specificaties van concurrerende toestellen en citeren uit onderzoek van denktanks als Clingendael.

Servaes heeft zich voorgenomen de JSF zelf niet te verdedigen. Hij doet het meeste commentaar af met het argument dat Nederland toch een behoorlijke krijgsmacht moet hebben. En dat de F-16 van de luchtmacht nu eenmaal aan vervanging toe is.

Als een partijlid hem voorlegt dat het in deze economische malaise onbestaanbaar is om 4,5 miljard aan een vliegtuig uit te geven, zegt Servaes dat „het argument van geld inspeelt op de emotie”. „We moeten er wel zakelijk naar kijken. Dat bedrag wordt uitgesmeerd over dertig jaar en geven wij sowieso al uit aan de luchtmacht.”

Ook daarin gaan de aanwezigen niet mee. „Je kunt toch niet zeggen: dat geld is al geoormerkt, dus gooi het maar over de balk”, houdt Haags PvdA-lid Willem Minderhout hem voor.

Servaes probeert de discussie in een ander perspectief te plaatsen. Toen vorig jaar in de partij onrust uitbrak over het kabinetsplan om illegaliteit strafbaar te stellen, „hadden we het over mensen, dit is materieel”.

Maar vanavond staat hij zich te verweren tegen een door de PvdA zelf gecreëerde nederlaag. Politiek leider Diederik Samsom was in de formatie al bereid om de VVD te JSF te gunnen, maar tijdens de onderhandelingen bleek dat het ministerie van Defensie geen betrouwbare informatie had over wat het toestel zou kosten. De beslissing werd vooruitgeschoven naar 2013 en omkleed met het voorbehoud dat de Algemene Rekenkamer de koop zou keuren. Dat instituut komt volgende week, na de aankondiging van minister Hennis, met een soort doorrekening, vertelt Servaes.

Vorig jaar schreef de Rekenkamer al in een rapport, Uitstapkosten Joint Strike Fighter, dat stoppen met het huidige traject een „niet voor de hand liggende optie” noemde. Niets lijkt de aanschaf van maximaal 35 toestellen dus in de weg te staan.

Toch heeft Ard van Rijn nog hoop. Hij zegt na afloop zeker te weten dat sommige fractieleden in Tweede Kamer tegen aanschaf zullen stemmen.