Haren een jaar later, nu zijn ’t de burgers

Volgende week, een jaar geleden, was Haren wereldnieuws. De Facebook-rellen van toen verlammen de Groningse gemeente nog steeds. Het gemeentebestuur is aangeslagen en toont weinig lokaal gevoel. Dit keer zijn het geen duizenden van buiten maar 900 dorpelingen op de markt en 800 die online te kennen geven dat zij zich overvallen voelen door de provinciale fusiekoorts.

In het regeerakkoord van het kabinet-Rutte II staat ferme taal over het verminderen van het aantal provincies en het streven naar gemeentes van meer dan 100.000 inwoners. Het concrete plan Noord-Holland, Utrecht en Flevoland samen te voegen kan bij de betrokken provinciebesturen op weinig steun rekenen. Binnenkort komen zij met hun officiële reacties.

Het kabinet wilde grote gemeentes om de last van alle zorg-decentralisaties aan te kunnen. Minister Plasterk heeft inmiddels de 100.000-dwang wat verzacht. Maar de provincie Groningen werkt onverdroten door aan ‘opschaling’ van haar 23 gemeenten. Het moeten er vijf of zes worden. Niet omdat groot automatisch mooi of effectief is, maar de kleine gemeentes van nu zouden vastlopen in het dagelijks werk.

Begin dit jaar adviseerde een visitatie-commissie-Jansen de provincie te gaan optreden als daadkrachtig ‘procesregisseur’. Onder leiding van commissaris van de koning Max van den Berg heeft het provinciehuis zich dat geen twee keer laten zeggen. Het rapport Grenzeloos Gunnen bepleitte een nieuwe bestuurscultuur en had de meest voor de hand liggende herindeling ook al uitgedacht.

Haren zou opgaan in de stad Groningen, de olifant in het noorden. Annexatie dreigt al een eeuw maar in Haren zijn ze juist zo blij dat zij hun eigen dorp hebben op fietsafstand van de stad. De gemeente incasseerde het oordeel van de commissie-Cohen over gebrekkige samenwerking tussen gemeente en politie, de burgemeester vertrok en werd vervangen door noordelijk PvdA-kanon Janny Vlietstra. Intussen rolt de provincie een straf herindelings-scenario uit over de ommelanden. Motto: herindeling, niet óf maar hóe. Iedereen moet vóór 1 december zeggen met wie hij samengaat.

B&W van Haren gaven de bevolking een loos soort inspraak: iedereen mocht zeggen of hij het meest was gehecht aan de bieb, het zwembad of de eigen identiteit. Pas half oktober gaat de raad over herindeling praten. Zonder een begin van analyse van de eigen bestuurskracht, zonder een afweging van de beste aanpak van gebleken zwaktes. Zonder voor- en nadelen af te wegen van voorstad van Groningen worden of samen te gaan met Tynaarlo (het vroegere Zuidlaren en Eelde in het zuiden) of Hoogezand-Sappemeer en Slochteren in het oosten.

Voor de meest landelijke optie, Tynaarlo, moeten de provinciegrenzen tussen Groningen en Drenthe worden herschreven. Tussen Haren en Hoogezand&co bestaan weinig oude banden maar het is de vraag of dat nodig is om samen WMO-beleid uit te voeren. De stad Groningen int graag de gemiddeld wat hogere belastinginkomsten van Haren.

Maar wat vinden de bijna 19.000 inwoners van Haren (inclusief Glimmen, Onnen en Noordlaren) zelf? Tot nu toe weten zij weinig. Geconfronteerd met de urgentie van een keus trappen zij op de rem. In een open brief aan de gemeenteraad herhaalde de provincie deze week nog eens alle haast-argumenten. Samen uit, samen thuis. Op treuzelaars wordt niet gewacht.

Donderdag kregen burgers en raadsleden uit onder meer Haren en Bedum de kans het provinciebestuur hun zorgen voor te houden. Op hun vragen kregen zij vooral proces-antwoorden. Het vrijwel heilig verklaarde rapport Grenzeloos Gunnen zegt nog zo vroom: „Daarbij gaat de commissie er vanuit dat de burgers volledig in beeld blijven en mee kunnen denken en praten over de identiteit van het gebied en de toekomst van de eigen gemeente”. Dat nu blijkt hinderlijk in de praktijk. Het proces roept.

Burgers kunnen niet altijd overzien of de praktijk van een veiligheidsregio of een gemeenschappelijke regeling voor het uitvoeren van het afvalbeleid in hun regio efficiënt functioneert. Als kleine gemeentes in een web van samenwerkinkjes zitten, heeft de gemeenteraad meestal het nakijken. Maar overtuig je burgers daar dan van als je iets beters hebt bedacht.

Joyce Sylvester, PvdA-burgemeester van Naarden, trok de lijn door en betoogde dat grotere gemeenten beter zijn voor de democratie. Daar was niet iedere burger even blij mee want ook in het Gooi waait een straffe fusiewind. Zij stelt dat de volgend voorjaar gekozen raadsleden in eenderde van de gemeenten (kleiner dan 20.000 inwoners) hun mandaat niet zullen waarmaken; zij hebben geen zicht op alle vormen van samenwerking van hun gemeente.

In Dordrecht en omgeving wordt volgens de lokale partij WEK Dordrecht al jaren heimelijk toegewerkt naar een grote gemeente Drechtsteden. Steeds meer beleid ontglipt de gemeenteraden van de steden in kwestie. WEK klaagt deze week dat hun stad via een ondoorzichtige garantstelling in Drechtsteden-verband 4,6 miljoen euro kwijt is aan een mislukt woningbouwproject in Hendrik-Ido-Ambacht: 38 euro per inwoner.

Landelijk lijkt de discussie over bestuurlijke herindeling te stagneren. Zeker sinds de Eerste Kamer minister Plasterk heeft gevraagd met een nieuw ‘beleidskader’ te komen voor gemeentelijke herindeling: waartoe ook al weer, en met welke garanties voor reële betrokkenheid van burgers?

Worstelingen als die tussen David Haren en Goliath Groningen laten zien dat het bestuurlijke opschalingsgeloof door woedt. Ook al predikt het rapport Grenzeloos Gunnen: „Burgers zijn de ‘raison d’être’ van het openbaar bestuur”.

U kunt de auteur mailen via opklaringen@nl