Angst is soms een verstandige raadgever

31 augustus 2013 – Angst is de meest verzwegen raadgever in de politiek. Onzebewindslieden en gekozen volksvertegenwoordigers  bespreken liever oplossingen dan dilemma’s. Zij pakken graag problemen aan die op ons pad kwamen. Waar zij bang voor zijn kan zo onbenoemd blijven. Angst is niet stoer. Idealen, het andere uiterste op de politieke motievenschaal, zijn in

31 augustus 2013 - Angst is de meest verzwegen raadgever in de politiek. Onzebewindslieden en gekozen volksvertegenwoordigers  bespreken liever oplossingen dan dilemma’s. Zij pakken graag problemen aan die op ons pad kwamen. Waar zij bang voor zijn kan zo onbenoemd blijven. Angst is niet stoer.

Idealen, het andere uiterste op de politieke motievenschaal, zijn in Nederland bijna even impopulair. 2013 is heel erg niet 1968. De PvdA-fractie in de Tweede Kamer verloor net twee leden die te weinig van hun idealen kwijt konden in de coalitie met de VVD. Onder de vroegere milieuactivist Diederik Samsom wordt het coalitiebelang binnen de fractie met stevige hand bewaakt.

Eigenlijk gek, die idealenhuiver. De meeste mensen gaan de politiek in om hun ideale wereld iets dichterbij te brengen. Ook de veel bekritiseerde Barack Obama sprak woensdag 50 jaar na Marten Luthers King ‘I had a Dream’-speech nadrukkelijk over zijn onvervulde idealen. In zijn geval  voor een samenleving waarin iedereen kans heeft op werk en voorspoed. Zwarte Amerikanen hebben meer burgerrechten dan toen maar miljoenen leven in angst voor armoede.

In Nederland houden we niet van grote woorden. Als iemand een ‘stip aan de horizon’ zet is het al mooi. En behoorlijk vrijblijvend. Mijn jaarlijkse oproep aan Mark Rutte om zijn niet geringe talenten af en toe te wijden aan het schetsen van een wervend perspectief is tot nu toe onbeantwoord gebleven. Hoewel, maandag houdt hij de jaarlijkse H.J. Schoolezing in Amsterdam, dus wie weet komt het er toch van.

Het heeft niet alleen met volkskarakter te maken. We hebben altijd coalities. En zeker bij de huidige is niet geprobeerd gemeenschappelijke idealen te formuleren, dus wat kunnen Rutte, Asscher en Samsom voor wervends zeggen zonder de andere partij op de tenen te trappen? Halbe Zijlstra, de VVD-leider in de Kamer, heeft de laatste maanden wel de ruimte opgezocht om aan te geven waar hij naar toe wil, onder erkenning van coalitiebeperkingen. Het blijft een raadsel waarom Samsom zijn onvervulde idealen geen gestalte geeft. En het zelfs zijn vleugelspelers niet toestaat.

De komende weken zal veel politiek geschut worden gericht op de bezuinigingen, hoeveel en waarop. Daar wordt in de loop van het najaar in de Eerste Kamer over beslist. Dat kan buigen of breken worden voor het kabinet. Voor beide coalitiepartijen lonken verkiezingen allerminst. Hun belangrijkste geruststelling is dat CDA, D66 en GroenLinks van de stembus ook geen wonderen hoeven te verwachten.

Een van de thema’s waarop iedereen zijn principes uit de kast kan halen zonder dat het de zwaarste politieke consequenties hoeft te hebben is de vraag of gezocht moet worden naar schaliegas. De Verenigde Staten verheugen zich op jaren onafhankelijkheid van energie-invoer door de grootscheepse winning van dit gas dat verscholen zit in harde gesteenten.

Minister Kamp wil dat Nederland niet achter blijft. Er zit voor vier tot elf jaar evenveel als ons jaarlijks aardgasgebruik in de grond. Deze week publiceerde hij een beheerst positief rapport met bijlagen opgesteld door drie bureaus die een boterham verdienen in deze tak van energiewinning. De minister denkt dat zij daardoor weten waar zij het over hebben. Volgens tegenstanders zijn zij slagers die zeggen dat vlees veilig en gezond is.

De minister concludeerde dat de risico’s van verkenning en winning van schaliegas ‘beheersbaar’ zijn. De Rotterdamse hoogleraar transitiemanagement Jan Rotmans betrapte het rapport in Trouw op een aantal onwetenschappelijkheden. Kamp keek wel uit om te enthousiast te klinken; hij hoopt de PvdA met geduldig masseren aan boord te krijgen.

Volgende week verschijnt weer een schaliegasrapport, nu van het Rathenau Instituut. Daarin worden de bestuurlijke dilemma’s benoemd.

Zelfs als de coalitie groen licht geeft, dan moeten gemeenten als Boxtel, Haren en Noordoostpolder, die in aanmerking komen voor proefboringen, ook gewonnen worden. Zij staan niet te juichen. Hun angst voor bodemverzakking en grondwatervervuiling tekent zich af. De minister suggereerde dat het nationaal belang boven lokale weerstand gaat. De overheid verdient veel aan aardgas en energie uit eigen bodem maakt onafhankelijker van grillige leveranciers.

Kamp is een behendig politiek loodgieter. Hij weet wat hij wil en hij kan met een minimum aan emotionaliteit zijn tegenstanders in de hoek van de irrationele angsten zetten. Het zou voor de geloofwaardigheid en het electoraal lijfsbehoud van de PvdA wel eens verstandig kunnen zijn hem dit keer geen vrije doortocht te gunnen. Het regeerakkoord kent het woord schaliegas niet. Het is een vrije kwestie.

Schaliegas is daarom zo’n interessante testcase omdat het gaat om de politieke en staatkundige zeden bij de benadering van een reëel  dilemma. Hoe gaat het kabinet om met provincies en gemeentes – Boxtel ligt in ‘schaliegasvrij Noord-Brabant’? Hoeveel begrip brengt de minister op voor de angsten van de bevolking? Angsten die nu nog niet zo hoog scoren in het onderzoek van Motivaction. Dat kan veranderen.

Ik ontdekte tien jaar geleden in Wyoming de modderstromen, de ravage en de herrie die de Amerikaanse  schaliegasrevolutie destijds aanrichtte. Het idyllische cowboyland veranderde door een groot aantal compressiestations ter grootte van een tennishal in een testzone voor straalmotoren, leek het wel. Irrationeel om dat te vrezen? Irrationeel als mensen bang zijn voor bestuurlijke ongevoeligheid?