Scheuren in het poldermodel, maar schaf het nog niet af

De FNV bespreekt maandag de campagne die de vakcentrale dit najaar tegen het kabinet wil voeren. Bovendien dreigt het einde van het sociaal akkoord dat werkgevers- en werknemersorganisaties in april met het kabinet sloten. Als de kabinetsplannen die dinsdag (Prinsjesdag) verschijnen, een nullijn voor ambtenaren bevatten, is dat akkoord volgens FNV-voorzitter Heerts van tafel.

Er zijn al meer scheuren aangebracht in het Nederlandse poldermodel. De grootste vakbond in de publieke sector, Abvakabo, weigerde het akkoord voor de zorgsector te tekenen. Hetzelfde gold deze week voor vakbond AOb en het onderwijsakkoord. Het sociaal akkoord kan ook nog op een andere manier sneuvelen, zo waarschuwde werkgeversvoorzitter Wientjes (VNO-NCW) afgelopen zondag in tv-programma Buitenhof: als de Eerste Kamer de kabinetsvoorstellen die het gevolg zijn van het pensioenakkoord, afwijst. Intussen vertoont het werkgeversfront zelf ook een barst, door de oprichting van een nieuwe belangenorganisatie: Ondernemend Nederland, gesticht door de ex-voorzitter van MKB Nederland die zijn geloof in de polder eraan heeft gegeven.

Juist vandaag laat althans een deel van de polder zich van zijn constructieve kant zien. Vakbonden, werkgevers, jongerenorganisaties, ouderenbond ANBO, de Pensioenfederatie en de organisatie van gepensioneerden, KNVG, presenteerden een plan voor gelijke spelregels in pensioencontracten, als alternatief voor een van de kabinetsplannen met de pensioenen. Al is ook hier geen sprake van unanimiteit: het op een na grootste pensioenfonds, Zorg en Welzijn, doet niet mee.

Het einde van het poldermodel is al vaak aangekondigd, en tot nu toe bleek dat altijd voorbarig. In een opinieartikel in deze krant van daag (pagina 16-17) laakt D66-leider Pechtold de „mistige polderakkoorden” die het kabinet heeft gesloten. Volgens hem zijn alleen politieke akkoorden productief. Zeker, het mandaat hoort bij de politiek. Maar gezien de minderheidspositie die de coalitie van VVD en PvdA in de Eerste Kamer inneemt, hebben die akkoorden een functie. Ze leggen druk op regeringspartijen én op de oppositie.

Een krachtig beleid, zoals Pechtold dat voorstaat, stuit in Den Haag op politieke verdeeldheid, het onvermijdelijke resultaat van de verkiezingsuitslag en van het in Nederland gehanteerde tweekamerstelsel. Met als gevolg dat polderen een noodzakelijk alternatief blijft, ook als dat af en toe in de modder moet gebeuren.