Een dichter die de macht kent

Carrièrediplomaat Sergej Lavrov bij de ondertekening van een wapendeal met Bangladesh in Moskou in januari dit jaar. Foto AFP

De Russische minister van Buitenlandse Zaken heeft twee indrukwekkende gebouwen als kantoor. Zijn ambtenaren werken in de grootste Stalintoren van Moskou, die oprijst boven het Smolenskaja-Sennajaplein. Zijn buitenlandse gasten ontvangt Sergej Lavrov in een neogotisch landhuis even verderop, dat Michail Boelgakov vereeuwigde in de klassieker De Meester en Margarita. Heks Margarita vliegt hier het raam uit.

Maar als de rijzige minister in beeld verschijnt, is dat meestal voor een grauw gordijn of een wandje met het logo van zijn ministerie erop. Ook deze week, na een treffen met zijn Syrische collega Walid Moallem.

„Wij weten niet of Syrië er mee akkoord gaat”, zei Lavrov in een ingelaste persconferentie, „maar als het installeren van internationale controle over chemische wapens in dit land interventie kan voorkomen, gaan we direct aan het werk met Damascus.”

Gistermiddag stemde president Assad in. Niet een „Amerikaanse dreiging” maar „een Russisch initiatief” had hem overtuigd. Dat van Lavrov.

Sergej Viktorovitsj Lavrov (63), die negen jaar geleden aantrad, is de langstzittende minister uit het huidige Russische kabinet. Alleen zijn verre voorganger Andrej Gromyko hield het langer vol (28 jaar, vanaf 1957).

Lavrov heeft Armeens en Georgisch bloed. Als carrièrediplomaat uit de Sovjetschool, die opklom tot Ruslands vertegenwoordiger van de Verenigde Naties, woonde hij in totaal vijftien jaar in New York.

De bekendste anekdote over hem is die van die asbak. In 2003 kondigde New York een rookverbod af in alle publieke gebouwen. Lavrov, die toen bij de VN in New York werkte, nam een eigen asbak mee en rookte gewoon door. Het gebouw van de Volkerenbond viel volgens hem niet onder jurisdictie van de stad.

Kortom: Lavrov heeft humor en is niet bang voor confrontatie. Een oude bekende zei over hem in het Russische ambtenarenweekblad Veldpost: „Sergej was niet de komsomolhoeder, maar de informele groepsleider. Altijd in voor avontuur, altijd met zijn gitaar.” Lavrov schrijft liedjes en gedichten en is uitermate sportief.

Volgens Westerse analisten is Lavrov vooral een uitvoerende kracht. „Hij is een harde, betrouwbare, extreem kiene onderhandelaar, maar het verharden van het Russische buitenlands beleid heeft erg weinig met hem te maken”, citeert de BBC een Londense politieke denktank. „Ik krijg de indruk dat dat in andere delen van de regering wordt bepaald”, concludeert een Kremlinwatcher uit Washington. President Poetin zou hem als minister van Buitenlandse Zaken gekozen hebben omdat hij bereid is Ruslands nationale belangen hoe dan ook scherp en direct te verdedigen.

In Rusland is Lavrov de populairste minister. Die achting heeft hij volgens een onderzoek dit voorjaar mede te danken aan zijn onwrikbare opstelling over Syrië.

Landen verzanden volgens Lavrov in meer chaos en meer bloedvergieten als rebellen er de macht grijpen - tevens het grote schrikbeeld Moskou Rusland binnen de eigen landgrenzen. Het bewijs daarvoor is wat hem betreft geleverd in Libië. „In Mali vecht Frankrijk nu tegen dezelfde rebellen die het in Libië tegen Gaddafi heeft bewapend, in een schending van het embargo van de VN-Veiligheidsraad”, zei Lavrov in februari.

In een interview met het tijdschrift Foreign Policy beschreef Lavrov zichzelf dit jaar als een pragmaticus, die niet gelooft dat ideologie een plek heeft in internationale betrekkingen.

Hoe pragmatisch hij kan zijn, bleek in zijn recente uitspraak over de Russische wapenleveranties aan Syrië: „Ik herhaal dat we geen nieuwe contracten hebben gesloten, maar alle oude contracten naleven, die met luchtafweer te maken hebben. Diegenen die geen agressieve acties tegen een soevereine staat plannen, hebben niks om zich zorgen te maken omdat een luchtdefensiesysteem, in naam alleen al, enkel een defensief systeem is, dat nodig is om aanvallen van de lucht af te slaan. We breken geen wetten en willen niet onze reputatie als betrouwbare leverancier verliezen.”

Kritiek

Het is een typische Lavrov-verklaring, waarmee hij een punt van kritiek omvormt in een reeks kwaliteiten: Rusland is hier niet de agressor. Rusland handelt volgens de wet. Rusland is een betrouwbare partner.

Moskou verkoopt overigens niet alleen luchtafweer maar ook gevechtsvliegtuigen aan Syrië. Het zijn trainingsmodellen waarmee ook lichte aanvallen kunnen worden uitgevoerd.

Het omkeren van beeldvorming is een retorische kwaliteit van Lavrov. Kort na zijn aantreden als minister in 2004, zette hij tegenover tv-zender NTV zijn visie op buitenlandse politiek als volgt uiteen:

„Buitenlandse politiek, ze kan niet losgescheurd worden van het gewone leven. En net als een gewoon mens bepaalt met wie hij het goed heeft, met wie het comfortabel is om samen te zijn, nou, waarschijnlijk gaat het in de politiek net zo. Daarbij is er wellicht een uitzondering, die ook een analogie heeft met het gewone leven: dat zijn de buren. Natuurlijk wil je met je buren altijd in vriendschap leven. [...] Het gezegde luidt: hoe hoger de schutting, hoe sterker de vriendschap.”

De tv-presentator reageert: „Een terecht gezegde.”

En dan draait Lavrov het geschetste plaatje om: „Op sommige plekken, bijvoorbeeld in westerse landen, bouwen ze geen schuttingen. Ze hebben kleine, gezellige huisjes, de gazonnetjes zijn gemaaid.” Hoge ‘vriendschappelijke’ schuttingen? Die hebben ze in het Westen niet. „In het beste geval poten ze een of andere heg, tot kniehoog.”