Crisis rond Syrië biedt mogelijkheid tot voorzichtige toenadering Iran en VS

De dreiging van een aanval van de VS op Syrië leek toenadering met Iran onmogelijk te maken

Nu gepraat wordt over een oplossing, is er weer een kans

De crisis rond Syrië is de eerste grote test voor de nieuwe Iraanse president Hassan Rohani. Als trouwe bondgenoot van president Bashar al-Assad kan zijn land een belangrijke rol spelen bij de oplossing van de crisis. De Amerikaanse president Obama heeft gesuggereerd dat Iran, een felle tegenstander van chemische wapens, kan helpen Assad onder druk te zetten om mee te werken aan het Russische plan om de chemische wapens onder internationale controle te plaatsen.

Maar Rohani zal uiterst voorzichtig moeten opereren, want de achterdocht jegens de VS is groot in Iran. „Ik ben hoopvol dat de nieuwe houding van de VS richting Syrië serieus is en geen mediaspelletje”, zei de opperste leider ayatollah Ali Khamenei woensdag. „Wekenlang hebben ze gedreigd met oorlog tegen de mensen van deze regio ten gunste van de zionisten.”

Rohani is in juni verkozen met de belofte de Iraanse economie uit het slop trekken door de relaties met het Westen te verbeteren. Zo hoopt hij dat de westerse sancties, die nu echt pijn beginnen te doen, worden opgeheven. Maar de nakende Amerikaanse interventie in Syrië dreigde zijn diplomatieke offensief in de wielen te rijden voordat het goed en wel begonnen was.

De dreiging van een aanval speelde Iraanse hardliners in de kaart. Rohani heeft dan wel de verkiezingen gewonnen, maar zij domineren nog altijd het parlement en de machtige Republikeinse Garde. De hardliners zien het regime van president Assad als de eerste loopgraaf in de verdediging van de Islamitische Republiek. Iran en Syrië hebben een militair pact gesloten, waaronder ze elkaar in theorie beschermen tegen aanvallen van buitenaf.

Iran heeft de Syrische regering de afgelopen jaren in het zadel gehouden. De fundamentalistische beweging Hezbollah in Libanon – dat geen stappen neemt zonder fiat van Teheran – heeft volgens Franse inlichtingendiensten 3.000 tot 4.000 man in Syrië ingezet. Iran levert ook op grote schaal geld, wapens, training en adviseurs. En Iran heeft meegeholpen met het opzetten van de succesvolle burgermilitie van alawieten in Syrië.

„Iedereen in Iran zal zich achter Syrië scharen als het wordt aangevallen”, zei Hamid Reza Taraghi, een activist die dichtbij Khamenei staat. „Wij en Hezbollah zullen Syrië nooit opgeven. In het geval van een aanval hebben we een uitgebreid scenario klaar.” Khamenei waarschuwde dat landen die de Syrische rebellen steunen „zullen worden verzwolgen door het vuur dat ze hebben aangestoken”.

Velen in Rohani’s achterban denken dat een oplossing voor de crisis in Syrië tot meer openheid in Iran kan leiden. Zij stellen dat Syrië en vooral Assad een blok aan het been van Iran is geworden. „Als de crisis is opgelost dan hebben onze leiders de handen vrij om een andere toon tegen Amerika aan te slaan, wat kan leiden tot gesprekken met meer openheid in Iran”, zegt Davoud Hermidas Bavand, professor internationale betrekkingen.

Over de vermeende gifgasaanval heeft Rohani zich op de vlakte gehouden. Hij veroordeelde de inzet van gifgas, maar wees geen schuldige aan. „Gebruik van chemische wapens in Syrië wordt volledig en krachtig veroordeeld omdat de Islamitische Republiek zelf het slachtoffer is geweest van chemische wapens”, schreef Rohani op zijn officiële Twitteraccount.

Iran voert al jaren campagne tegen het gebruik van chemische wapens. De Iraakse leider Saddam Hussein zette tijdens de oorlog met Iran (1980-1988) zenuw- en mosterdgas in aan het front, waarbij duizenden doden vielen. Khamenei bracht vorige week nog in herinnering dat de VS dit oogluikend toestonden. Mocht inderdaad blijken dat Assad gifgas heeft ingezet dan wordt het zeer lastig voor de hardliners om hem te blijven verdedigen.

Rohani heeft gezegd de bevindingen van de VN-inspecteurs af te wachten. Volgens diplomaten zal hun rapport niet expliciet een schuldige aanwijzen, maar wel indirect in de richting van Assad wijzen. „Als Assad inderdaad schuldig wordt bevonden, kan dat een uitweg voor Rohani en Iran uit het Syrische conflict zijn”, zegt een analist die anoniem wil blijven.

Hoe gevoelig de schuldvraag ligt, bleek toen oud-president Rafsanjani, een bondgenoot van Rohani, tegen een Iraans persbureau Assad noemde als schuldige: „De bevolking is het doelwit geweest van een aanval met chemische wapens door haar eigen regering, en nu wacht ze op een aanval van buitenlanders”. Kort daarna verscheen een nieuwe versie van het bericht, waarin de schuldige was verdwenen.