Weemoedige film in een oude elektriciteitshal

Wat zijn oude industriële ruimtes toch magnifieke kunstlocaties. Een oude elektriciteitshal in Den Haag staat al dertig jaar in de reservestand en gaat nu als kunstpodium fungeren. Galerie West kwam dat goed uit. Die was op zoek naar ruimte voor de première van The Lost, een gigantisch filmproject van de Amerikaanse filmer Reynold Reynolds.

De combinatie blijkt grandioos: alsof film en hal voor elkaar gemaakt zijn.

Niet dat Reynolds’ film over industrie gaat, integendeel. The Lost heeft een warm decor van velours en pauwenveren, en is gesitueerd in een bohémien kunstenaarscircuit in het Berlijn van begin jaren dertig. De hoofdpersoon is een Britse schrijver die worstelt met zijn werk en afreist naar een Berlijns circuit van seances en surrealisme, en naar zijn onderbewustzijn. Daar ontdekt hij zijn blokkade: een verdrongen homoseksualiteit.

Reynolds gebruikt Duitse avant-garde filmtechnieken van toen – expressionisme, stopmotion, dianegatief – om de sfeer dik aan te zetten. Tussen naakte variétédanseressen in doorrookte theaters verzucht de schrijver weemoedig hoe alles verandert. Hij is al twee jaar in de stad en nu al is Berlijn Berlijn niet meer wat het was. De tijd gaat te snel. Die eeuwige weemoed doet ons, publiek, met verbazing kijken: als zijn omgeving niet het gedroomde Berlijn van weleer is, wat dan wel?

En daarin zit hem die overeenkomst met de fabriekshal: weemoed. The Lost toont een milieu dat kort en hevig bestaat – en dat op dit moment in de geschiedenis al bijna een cliché van zichzelf is geworden. De fabriek lijkt met zijn verduisterde ramen een mausoleum voor de vooruitgang, een kerker van Piranesi. Daarin hangen zeven filmschermen als een geometrische compositie, abstracte kunst uit de jaren dertig. Het ouderwetse 16mm celluloid waarop Reynolds de film schoot, heeft eenzelfde korreligheid als het dertig jaar lang neergedaalde stof in de ruimte. Een gruizige wereld, die in stof uiteenvalt.

De weemoed van de hoofdpersoon kunnen wij, met onze weet van de geschiedenis, ook anders interpreteren: deze wereld zou inderdaad verdwijnen. The Lost doet denken aan authentiek filmmateriaal, alsof de makers vluchtend voor de nazi's alles achterlieten en Reynolds die verloren film heeft voltooid.

Vanwege Hitler weken veel Duitse filmers uit naar Amerika. Daarin ziet Reynolds parallellen met nu – ook een recessie, ook een verrechtsing van de politiek, ook tegenwerkingen voor de kunsten. Het zal wel niet. Maar, stelt hij, „destijds in Berlijn zag ook niemand de ondergang aankomen.”