Strategisch gebruik van schokkend beeldmateriaal

Foto AP / Elise Amendola

Vandaag start in NRC Handelsblad een nieuwe serie op de mediapagina: ‘Beeldverhaal’. In deze maandelijkse rubriek beschouwt Martijn Kleppe, onderzoeker aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en gespecialiseerd in persfotografie, bepaalde foto-onderwerpen. Bekijk hier de foto’s die Kleppe bespreekt.

Vandaag schrijft Kleppe in NRC over het strategisch gebruik van schokkend beeldmateriaal:

Het is een bekende truc. Wanneer het erom spant, zet je overtuigend beeldmateriaal in. Obama probeerde het vorige week in een poging Amerikaanse congresleden te overtuigen van de noodzaak tot militair in te grijpen in Syrië. Een aantal senatoren van een speciale commissie voor inlichtingendiensten kreeg video’s voorgeschoteld waarop te zien is hoe slachtoffers, waaronder veel kinderen, spartelend op de grond liggen terwijl de camera inzoomt op de ogenschijnlijk vergrote pupillen.

Het beïnvloeden van de publieke opinie met behulp van dramatisch beeldmateriaal, waarvan de bron niet duidelijk is, komt wel vaker voor. Kleppe zet een aantal voorbeelden op een rijtje:

Colin Powell bij de VN

Foto AP / Elise Amendola

Wel of geen massavernietigingswapens? In februari 2003 was de toenmalig minister van Buitenlandse Zaken, Colin Powell, de bij de veiligheidsraad van de Verenigde Naties. Hij wilde aantonen dat Irak in bezit is van massavernietigingswapens. Als ‘voorbeeld’hield hij een busje omhoog waar anthrax in zou kunnen zitten. Inmiddels is al lang duidelijk dat de informatie niet klopte, maar dat maakt niks uit -Kleppe:

De eerste klap is een daalder waard en beelden maken nu eenmaal meer indruk dan politici die hun mening verkondigen aan de vergadertafel.

VS toont bewijs tijdens Cubacrisis

De Verenigde Staten tonen ‘bewijs’ in veiligheidsraad VN. Wikimedia.

Het moment in 2003 was niet de eerste keer dat de VS in de veiligheidsraad van de VN probeerde iets te bewijzen. Tijdens Cubacrisis in 1962 deden de Amerikanen ook een poging, Kleppe:

Tijdens de Cubacrisis in 1962 haalden de Amerikanen een soortgelijke truc uit door in diezelfde VN Veiligheidsraad satellietfoto’s te tonen waaruit zou blijken dat Rusland raketten plaatste op Cuba en daarmee de Verenigde Staten onder vuur kon nemen.

BBC maakt blunder, gebruikt oude foto

In de chaos van Syrië plaatste BBC onlangs op haar website een foto waarop de lichamen van dode slachtoffers te zien zouden zijn van de gifgasaanval op 21 augustus. Alleen, de foto bleek uit 2003 afkomstig te zijn, Kleppe:

De BBC vermeldde er weliswaar bij dat ze de foto had verkregen via een activist, maar het illustreert het belang van beeldmateriaal in conflictsituaties. Politici, activisten maar ook hulporganisaties maken er dankbaar gebruik van.

Foto twitteren zonder check

AP / Adem Hadei

Ook in eigen land ontkomen we niet aan fotoblunders. Afgelopen week twitterde cameraman Joris Hentenaar een foto van een moeder die rouwt om haar overleden zoon, met daarbij de suggestie dat de foto uit Syrië kwam. Tineke Ceelen, directeur van Stichting Vluchteling én Femke Halsema, voorzitter van de stichting stuurde het bericht door. Waardoor in één klap meer dan tweehonderdduizend twitteraars het bericht in hun tijdlijn voorbij zagen komen. Kleppe over de foto:

Binnen een uur ontdekte GeenStijl-redacteur Pritt dat ook deze foto zes jaar eerder was gemaakt in Irak. Hentenaar plaatste zijn excuses en haalde de foto offline maar op dat moment hadden de volgers van Halsema en Ceelen dezelfde foto allang weer doorgestuurd.

Twitter avatar Tinekeceelen Tineke Ceelen Waarschuwing: foto snijdt door de ziel. #lelijkwoord@Camforcedenhaag: Hoe zou het in Syrië zelf zijn…… http://t.co/aeY1D98aa7”
Twitter avatar FemkeHalsema Femke Halsema God, wat een pijn … @Camforcedenhaag Hoe zou het in Syrië zelf zijn…… http://t.co/JLTbehnxMC

Volgens Kleppe laten bovenstaande voorbeelden zien dat beelden nooit voor zich spreken en kijkers zich altijd moeten afvragen: wanneer is een foto gemaakt en wie heeft er baat bij dat de beelden getoond worden?