Organiseer een congres over de Noordpool in Den Haag

In Rotterdam kwam een vrachtschip via het Poolgebied. Nieuwe claims volgen rap, vreest Pieter Pauw .

De aankomst van het vrachtschip Yong Sheng in Rotterdam dat via het noorden van Rusland uit China is gekomen, lijkt op de opening van het Suezkanaal, en de invloed die dit had op het verloop van de wedloop om Afrika.

Aanvankelijk wilde niemand Afrika koloniseren. Maar Engeland, Frankrijk, Duitsland en anderen wilden voorkomen dat andere landen er met de buit vandoor gingen. Nadat Egypte en het Suezkanaal in Engelse handen waren gevallen, begon de strijd om de rest van de taart.

Het Noordpoolgebied is de nieuwe grote taart, en Rusland de jarige. Egypte, dat jaarlijks vijf miljard dollar aan het Suezkanaal verdient, is afwezig. Door lagere transportkosten komen er waarschijnlijk ook minder banen terug uit China naar Europa. Het zuidelijk halfrond raakt verder geïsoleerd.

In september 2012 was er de helft minder zee-ijs dan in september 1980. Hoe meer er smelt hoe sneller het gaat: zee-ijs en sneeuw kaatsen zonlicht terug, maar water neemt het op.

De nieuwe mogelijkheden voor het winnen van fossiele brandstoffen zijn slecht nieuws voor de Noordpool. Milieurisico’s zijn hoog, en het gebied is extreem kwetsbaar voor vervuiling. Nog meer olie betekent nog meer opwarming. Een deel van de olie- en gasvoorraden niet eens verdeeld.

De strijd om grondstoffen en rechten is al losgebarsten. In 2007 plantte Rusland symbolisch haar vlag ‘onder’ de Noordpool. Recentelijk zette zij nog een protesterend Greenpeace-schip uit de wateren. Poetin noemde Offshore velden, vooral in het noordpoolgebied, ‘zonder overdrijving onze strategische voorraden voor de 21e eeuw’. China verklaarde zichzelf tot ‘near-arctic-state’ (de noordelijkste kuststad ligt ter hoogte van Madrid). Barrosso en Clinton bezochten Groenland. Noorwegen verplaatste haar militaire commandocentrum naar de arctische stad Reitan.

Als landen het erop aan laten komen is de kans op een (diplomatieke) strijd groter. De Noordoostpassage is vooralsnog alleen van augustus tot oktober begaanbaar, dus er is nog tijd om een wedloop om de Noordpool te voorkomen.

Anders dan bij de wedloop om Afrika, moeten landen beslissen de taart (voorlopig) niet aan te snijden, zoals ook over Antarctica is afgesproken. Geen van de partijen heeft de rijkdom nodig om armoede te bestrijden. Het klimaat en het kwetsbare arctische milieu worden ermee gespaard.

Er bestaat een Arctische Raad die op hoog niveau onderhandelt over de toekomst van het arctische gebied. Deze raad komt voort uit een milieuverdrag, en er zijn slechts acht landen lid. De raad is waarschijnlijk te zwak om nationale economische belangen ondergeschikt te maken aan het mondiale belang.

Een breder overleg zou beter zijn, met een rol voor Nederland. Als handels- en gasdoorvoernatie heeft Nederland een aanzienlijk belang bij de ontwikkelingen in het gebied. Maar, anders dan grote landen als de VS en Rusland, kan Nederland een discussie opstarten zonder dat dit onmiddellijk argwaan opwekt.

Nederland heeft ook een historische band met het gebied. Willem Barentsz overleefde zijn laatste poging door de Noordoostpassage niet, maar de eeuwen later teruggevonden restanten van het Behouyden Huis en de naar hem genoemde zee hebben de Nederlandse invloed vereeuwigd. Den Haag, 2014: de eerste Yong-Sheng-Barentsz conferentie?