Hopen dat de drone niet neerstort

Begin dit jaar waren er in korte tijd negen incidenten met drones die de politie hielpen.

Het gebruik ervan heeft amper tot resultaten geleid.

Een Scaneagle, een nieuwe drone van defensie. Foto Corbis

Ze zijn ideaal om in Afghanistan te kijken of Talibaanstrijders achter een zandwal liggen. Maar de drones van defensie, onbemande vliegtuigjes, vliegen ook boven Harlingen en Almere. En daarbij gaat nogal eens wat mis.

Dat blijkt uit defensiedocumenten die deze krant met een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur (WOB) heeft ontvangen. De Tweede Kamer houdt vandaag een rondetafelgesprek met deskundigen over de privacy van burgers, die steeds vaker van bovenaf wordt bespied. Naar aanleiding van de bijeenkomst besluit de Kamer of er specifieke wetgeving voor drones komt. Daarnaast wordt de veiligheid van de toestellen besproken, waarover ook zorgen bestaan.

Begin dit jaar waren er in korte tijd negen incidenten met Raven-drones. Tijdens een oefenvlucht in Duitsland vloog er een door een stuurfout tegen een gebouw. Een Raven die bij Arnhem naar inbrekers zocht, stortte in de Rijkerswoerdse Plassen. Defensie besloot tot een tijdelijk vliegverbod.

Ook werd een Raven door windstoten „weggeblazen”. Een andere Raven werd stuurloos toen een roermechanisme losraakte. Er ontstond ijsvorming op vleugels. Er waren softwareproblemen, afdichtringen die niet functioneerden. En stuurfouten.

Uit een ander WOB-verzoek, door burgerrechtenactivist Rejo Zenger, blijkt dat een Raven vorig jaar in Rotterdam tegen een havenkraan knalde. Slechts een deel van de drone werd teruggevonden.

Is het wel veilig om met de Ravens (spanwijdte 1,37 meter, gewicht 2,1 kilo) boven de bebouwde kom te vliegen? De incidenten kwamen aan het licht tijdens technisch onderzoek naar vluchten die allemaal begin dit jaar plaatsvonden. Het is dus aannemelijk dat er veel vaker Ravens stuurloos door de lucht scheren. Deze zomer schreef minister Opstelten (Veiligheid en Justitie, VVD) aan de Kamer dat er sinds 2009 vijf ongelukken zijn gebeurd. De crash in de plas bij Arnhem en de botsing met de Rotterdamse kraan zijn daarbij meegeteld. Over de andere ongelukken is niets bekend.

En hoe zit dat met de grotere en nieuwere Scaneagles (spanwijdte 3,11 meter, gewicht 22 kilo)? Een crash daarmee zal tot veel commotie leiden. Bij het OM bestaan dan ook grote twijfels of deze grotere drone wel boven Nederland moet worden ingezet. Daar werd vreemd opgekeken toen defensie in het voorjaar de complete Nederlandse pers uitnodigde om de Scaneagle alvast voor binnenlands gebruik te presenteren.

Toch zijn de risico’s beperkt, zegt een woordvoerder van het ministerie van Defensie. Na het onderzoek werd besloten dat de Ravens „in principe” uit „zichtbaar vocht zoals mist, nevel of bewolking” moeten blijven. Er mag ook alleen nog maar bij temperaturen boven de negen graden worden gevlogen en niet bij harde wind.

Maar hoe zit het met de effectiviteit? Zijn de risico’s aanvaardbaar, omdat de drones veel boeven opsporen? Daar lijkt het niet op. „Het is niet eenvoudig om resultaten te benoemen die rechtstreeks in verband kunnen worden gebracht met het gebruik van de Raven”, zo schrijft het OM in een gespreksnotitie voor de Kamerbijeenkomst van vandaag. De drones hebben in „drie tot vier” gevallen „bijgedragen” aan vervolging van een verdachte. Het ging om wiettelers die dankzij de warmtebeelden werden gevonden. Daarnaast is „een klein aantal aanhoudingen verricht” waaraan de Ravens „in meer of mindere mate” hebben bijgedragen. Ze hielpen om verdachten, in bijvoorbeeld een rijdende auto, terug te vinden. Er is geen inbreker door de drones op heterdaad betrapt.