Gemeentewiet voor het volk

Met een eigen wietclub wil de gemeente Utrecht de kwaliteit en sterkte van wiet controleren In andere landen bestaan zulke clubs al jaren Opstelten is tegen, want het is strafbaar

Correspondent Utrecht

De gemeente Utrecht richt een eigen wietclub op. Dat lijkt een stap naar legalisering van softdrugs, maar Nederland is inmiddels internationaal geen voorloper meer op cannabisgebied. En of de Utrechtse cannabisclub populair zal worden, is nog maar de vraag. Minister Ivo Opstelten is ook al niet enthousiast. Acht vragen over de cannabisclub.

Wat is er aan de hand in Utrecht?

De gemeente Utrecht heeft een eigen wietclub opgericht: de Social Cannabis Club Domstad. Er zal in clubverband, onder toezicht van de gemeente, voor een kleine groep leden gekweekt worden. De cannabis kan gecontroleerd worden op kwaliteit en sterkte. Utrecht wil het proces van kweek en verkoop uit de strafrechtelijke sfeer halen en vraagt daarom een ontheffing van de Opiumwet aan. Een dergelijke ontheffing heeft bijvoorbeeld producent Bedrocan, een firma die in opdracht van het ministerie van Veiligheid en Justitie medicinale cannabis produceert. Uit de brief die het college van B&W aan de gemeenteraad stuurde: „De initiatiefnemers zien het clubmodel als een alternatieve vorm – naast en dus niet in plaats van de coffeeshops – specifiek gericht op het voorkomen van aantasting van de volksgezondheid als gevolg van ongecontroleerde teelt.” De financiering van de club ligt bij de leden; de gemeente draagt financieel niets bij. In steden als Eindhoven, Rotterdam, Leeuwarden en Tilburg zijn ook plannen om een Social Cannabis Club op te richten.

Wat is er mis met de gewone coffeeshop?

De kwaliteit van de producten in de coffeeshop kan niet door de overheid gecontroleerd worden, omdat de inkoop van cannabis door de shop illegaal is. Verkoop aan klanten is gedoogd. Nederland telt meer dan zeshonderd coffeeshops. Zij worden bevoorraad door leveranciers die illegaal verbouwen en hun handelswaar kan niet worden gecontroleerd door de overheid. Het ministerie van Veiligheid en Justitie onderzoekt de mogelijkheid om sterke wiet – meer dan 15 procent van de werkzame stof THC – te verbieden. Coffeeshops zijn daar tegen, want zolang inkoop van cannabis illegaal is, kunnen ze het THC-gehalte niet meten.

Wacht even, je mag zelf thuis ook vijf planten kweken. Wat is het voordeel van een club dan?

Zelf cannabis kweken van hoge kwaliteit vereist aandacht, tijd en behoorlijk wat kennis. Daar heeft niet iedereen zin in. Toch denkt Joep Oomen dat Utrecht moeite zal hebben voldoende leden voor de club te vinden. Hij is oprichter van de Belgische Social Cannabis Club Trekt uw Plant. In België zijn coffeeshops verboden, maar toch heeft Oomen moeite om leden te werven. Oomen: „Veel mensen hebben moeite geregistreerd te worden als cannabisgebruiker en dat moet in een Social Cannabis Club. In Nederland kunnen ze evengoed naar een coffeeshop of zelf kweken.” Hoogleraar criminologie van de Universiteit van Tilburg Toine Spapens ziet weinig voordelen in de Social Cannabis Club. Hij publiceerde dit jaar het artikel Reguleren van illegale markten, onder andere over het Nederlandse drugsbeleid, in een wetenschappelijk tijdschrift. „Misschien is de kwaliteit van de drugs beter te controleren, maar dat kan ook als je zelf kweekt”, zegt Spapens, die denkt dat je er ook geen criminele netwerken mee oprolt. „De meeste in Nederland geproduceerde drugs gaan naar het buitenland en niet naar de coffeeshop. Een Social Cannabis Club heeft op de export geen effect.”

Hoe gaat zo’n club in zijn werk?

Hoe de club eruit komt te zien, waar gekweekt zal worden, hoe je lid kunt worden en hoe toezicht gehouden zal worden, is allemaal nog onbekend. De eerste stap is het aanvragen van een ontheffing van de Opiumwet, zodat legaal gekweekt mag worden. Joep Oomen stelt dat controle door de gemeente grote voordelen kan hebben. Trekt uw Plant heeft nu 314 leden, die elke twee maanden zakjes van 20, 40 of 60 gram cannabis krijgen. De cannabis wordt op diverse plaatsen in Antwerpen, Luik, Brussel en Hasselt geproduceerd, op biologische wijze. Oomen: „De overheid gedoogt ons min of meer, maar dat is nog niet wettelijk vastgelegd. In feite moeten wij altijd bang zijn dat er een inval in een van onze panden is en alles wordt opgerold.” Het wordt volgens Oomen interessant om te zien hoe Utrecht de club gaat opzetten. Met toestemming van de gemeente kunnen er ook brandveiligheidscontroles plaatsvinden, en kan de voedsel- en warenautoriteit de producten controleren. Oomen: „Dat zouden wij ook ontzettend graag willen.”

Het kabinet is tegen. Waarom?

Minister Ivo Opstelten (VVD, Veiligheid en Justitie) heeft al eerder aangegeven de plannen niet te accepteren. Nu Utrecht echter een ontheffing van de Opiumwet gaat aanvragen, omdat het experiment negatieve effecten voor de volksgezondheid zou tegengaan, zegt de minister „de vergunningsaanvraag af te wachten”. Wel voegt Opstelten in een reactie toe: „Voor de duidelijkheid: als er wordt geteeld zonder ontheffing, is sprake van een strafbaar feit en zal het OM daar tegen optreden. Maar dat weet Utrecht ook.” Het ministerie van Volksgezondheid heeft nog geen aanvraag voor een ontheffing van de Opiumwet ontvangen.

Is Nederland kartrekker?

Ja, omdat de medewerking van de gemeente Utrecht in Europa uniek is. Oomen: „Nergens in Europa bestaan zulke clubs met volledige zwart-wit toestemming van de lokale overheid.”

Nee, want het fenomeen Social Cannabis Club is niet nieuw. Het is jaren geleden begonnen in Spanje, waar inmiddels honderden clubs zijn. Onder andere Duitsland, Tsjechië en België hebben de clubs inmiddels ook. Kijken we verder de wereld in, dan loopt Nederland helemaal niet voor. In de Amerikaanse staten Washington en Colorado is ingestemd met het legaliseren van cannabis voor recreatief gebruik. Jan Brouwer, hoogleraar algemene rechtswetenschap aan de Rijksuniversiteit Groningen: „Nederland is altijd heel streng over legalisering, omdat internationale verdragen dat niet zouden toestaan. Maar de rechtsgeschiedenis is bewegende. Nederland liep altijd voorop qua cannabisbeleid, maar nu lopen we achter. Als we cannabis willen kweken onder overheidsauspiciën hoeft dat niet in strijd te zijn met internationale verdragen. Die zijn boterzacht.”

Ah ja, en hoe zat het ook alweer in Uruguay?

Uruguay heeft softdrugs gelegaliseerd. Althans, de Senaat stemt binnenkort naar alle waarschijnlijkheid met die wet in. De cannabis zal verkocht worden via Social Cannabis Clubs, of gebruikers kunnen hun waren gewoon bij de apotheek inslaan.

Legaliseren is dus ‘in’. Waarom doen wij dat dan niet?

Minister Opstelten is fel tegenstander van legalisering. Regulering of legalisering van cannabisteelt is in strijd met internationale verdragen én met de Opiumwet, schreef Opstelten begin dit jaar in een brief aan de Tweede Kamer: „Er is geen ruimte voor gemeentelijke initiatieven die daarvan afwijken.” In de Tweede Kamer herhaalde hij diverse keren „geen valse verwachtingen te willen scheppen”, want Opstelten is en blijft tegen legalisering van cannabisteelt.