Een keten tegen Madrid

Ruim 1,6 miljoen Catalanen eisten gisteren hand in hand onafhankelijkheid van Spanje

Catalaanse nationalisten steken een foto van koning Juan Carlos, symbool voor de Spaanse eenheid, in brand. Daarachter de Catalaanse onafhankelijkheidsvlag. Foto AFP

Als een roodgeel gestreepte ratelslang slingert de sliert mensen zich over snelweg N-340 bij het kuststadje Alcanar. Er wordt geklapt, gezongen en met de armen gezwaaid. Een hele rij Catalaanse onafhankelijkheidsvlaggen wappert in de bries. De oudste manifestanten zitten op meegebrachte klapstoeltjes of leunen tegen de vangrail, terwijl de volwassenen en jongeren bier, cava of fris drinken en kinderen voetballen in hun Barça-shirts.

Het feestelijke samenzijn maakt deel uit van de ‘Catalaanse weg richting onafhankelijkheid’: een menselijke keten gisteren van, volgens officiële schattingen, zeker 1,6 miljoen personen, van het uiterste noorden naar het zuiden van Catalonië, ongeveer vierhonderd kilometer. De actie was geïnspireerd op de Baltische Keten waarmee Letten, Litouwers en Esten in 1989 onafhankelijkheid van Moskou op eisten.

Ook de eigenzinnige Catalanen roepen steeds luider en massaler dat ze zich willen losmaken van de centrale staat. Voor de relatief rijke regio is 11 september, de nationale feestdag of ‘Diada’, daar de meest geschikte dag voor. Op die datum – dit jaar 299 jaar geleden – kwam het noordoosten definitief onder de Spaanse kroon. De herdenking van die nederlaag wordt nu aangegrepen om van Madrid een referendum over ‘zelfbeschikking’ te eisen. De crisis wakkert deze drang verder aan: Catalanen klagen al decennia dat ze te veel afdragen aan de nationale schatkist.

„Het recht om over onze eigen toekomst te beslissen wordt ons ontzegd”, klaagt Angelies Pau. De zestiger is met haar man uit Barcelona naar de zuidpunt van Catalonië gereisd en heeft nu haar klapstoeltje neergezet op de brug over het riviertje dat de grens vormt met buurregio Valencia.

Pau heeft een senyera meegenomen, de geelrood gestreepte, officiële Catalaanse vlag. Haar echtgenoot Eduardo Sancho draagt, zoals veruit de meeste betogers, de estelada, de onafhankelijkheidsvlag. Hieraan is een driehoek met een witte ster toegevoegd, zoals ook Puerto Rico en Cuba deden toen ze het koloniale juk afschudden. Sancho: „Ik ben voor volledige afscheiding. Zij niet. Maar we maken er geen ruzie over, hoor.” Zij: „Dat komt misschien pas als het referendum er echt is.”

Of en wanneer deze volksraadpleging er komt, blijft onzeker. Vorig jaar marcheerden op de Diada circa 1,5 miljoen mensen door Barcelona. Een ongekend hoge opkomst. De centrum-rechtse, gematigd nationalistische regiopresident Artur Mas reageerde door een meer separatistische toon te kiezen en vervroegde verkiezingen uit te schrijven, met de belofte van een referendum over ‘zelfbeschikking’.

Mas hoopte zo een absolute meerderheid te winnen. Het liep anders. Zijn partij CiU bleef weliswaar de grootste, maar verloor fors. Grote winnaar werd ERC, linkse, radicale nationalisten die zich nog veel feller afzetten tegen Madrid. Mas zag zich gedwongen met hen een ongemakkelijk regeringspact te sluiten. ERC regeert niet mee, maar gedoogt Mas’ rechtse bezuinigingspolitiek. En Mas heeft beloofd dat er in 2014 – drie eeuwen na het rampjaar 1714 – een referendum komt, ook als Madrid dit niet accepteert.

In de peilingen is de ERC sindsdien alleen maar gegroeid. Dit ten koste van Mas, die hard saneert en wiens partij in meerdere corruptieschandalen is verwikkeld. Ook de Catalaanse socialisten, die een federale oplossing voorstaan, zakten verder weg. In enquêtes geeft een krappe, maar groeiende meerderheid van de Catalanen aan een eigen staat te willen. De geest van de onafhankelijkheid lijkt uit de fles.

Alfred Bosch, die voor ERC in het landelijke parlement in Madrid zit, voelt zich thuis als hij langs de keten wandelt. Terwijl Mas heeft besloten als president van alle Catalanen niet mee te betogen, warmt Bosch zich aan mensen die hun duim opsteken. „Ik ga niemand lessen geven. Maar dit is toch waar je wilt zijn als politicus.”

Bosch vertrouwt erop dat Mas zijn referendumbelofte inlost, vertelt hij. Hierover ontstond deze maand opnieuw twijfel. Het lekte uit dat Mas en de Spaanse premier Rajoy in het geheim praten. Ook opperde de regiopresident dat, als Madrid een plebisciet blijft blokkeren, hij bereid is te wachten tot 2016. De regionale verkiezingen in dat jaar zouden dan kunnen worden gebruikt als een pseudoreferendum.

Gisteren noemde Mas dit, in een gesprek met buitenlandse journalisten, „de minst ideale optie, een laatste redmiddel”. Maar hij zei ook: „We moeten dit op de Catalaanse manier doen: zorgvuldig, in dialoog en binnen een juist juridisch kader.”

Dit doet veel betogers twijfelen of Mas wel bereid is door te zetten. „2016 is geen optie”, staat op één spandoek.

Verderop staat Andrés Caballel uit Valencia, waar een deel van de bevolking Catalaans spreekt. „De burgers lopen vooruit op de politiek. Politici sluiten zich bij ons aan. Ze zijn welkom. Maar het wordt nu tijd om te leveren. Anders zullen we hen er op afrekenen bij de komende verkiezingen.”