Denk meer aan jezelf Tinkebell

Therapie geeft zelfinzicht, wat leidt tot meer grip op het leven. Bekende Nederlanders nemen plaats op de sofa in de ‘cultuurkliniek’ van nrc.next. Deze week: de kunstenaar.

Illustraties Anne van wieren

verslaggever

HET INTERVIEW

Wat had beter niet door de mens uitgevonden kunnen worden?

„Dat is al meteen een ingewikkelde. Ik denk dat het ‘probleem’ nooit in de uitvinding zelf ligt, maar meer in de toepassing en nog het meest in het daarna aan de kant gooien van alles wat daarvóór werkte.”

In welke eeuw zou je het liefst geboren zijn?

„Ik denk dat we het nog nooit zo goed hebben gehad als in de tijd waarin we nu leven. Hierna wordt alles minder.”

Welk cliché past op jou?

„De kunstenaar die de kijker een spiegel voorhoudt.”

Van welk verhaal valt het slot je tegen?

„Geen idee. Wanneer iets me niet kan boeien, haak ik snel af. Het antwoord op deze vraag is dus eigenlijk dat ik het niet weet omdat ik bij dit soort verhalen het boek of de film al lang voor het einde aan de kant heb gelegd.”

Van welk beroep droom je, behalve kunstenaar zijn?

„Een vriendin zei laatst dat ik misschien beter professioneel zeemeermin kan worden. Dat vind ik wel wat. Het kunstenaarschap is een grote vloek.”

Welk boek ligt er op je nachtkastje?

„Even kijken: een dichtbundel van Remco Campert, Grote denkers over de toekomst (Wilberry Jacobs en Ida Overdijk), Het land is moe (Tony Judt), een handboek handlezen en op mijn iPad het nog niet verschenen boek van Jos van der Lans en Pieter Hilhorst Sociaal doe-het-zelven.”

Naar welke muziek luister je graag?

„Ik luister graag naar meisjesmuziek en meezingliedjes. Sinds kort veel Qeaux Qeaux Joans, maar ik houd bijvoorbeeld ook erg van Soko en 0ne Trick Pony.”

Wat is je favoriete tv-programma?

„Ik heb geen tv, maar ik vind het soms fijn om tijdens het avondeten naar de stream van DWDD te kijken. Wat fijn is aan dat programma is dat je dan ergens net na het midden, tijdens het muziekoptreden, je bord naar de keuken kunt brengen en snel kan plassen zonder iets te missen.”

Als je je land kan vertegenwoordigen in een sport, welke zou dat dan zijn?

„Ik denk dammen. Dat is toch ook een officiële sport?”

Waar geloof je echt in?

„Dat we hier zijn om een aantal lessen te leren. Die komen op je pad in de vorm van tegenslagen. Als je ze neemt, dan leer je een les. Doe je dat niet, dan komt het terug.”

Naast welke beroemdheid zou je tijdens een intercontinentale vlucht willen zitten?

„Performancekunstenares Marina Abramovic.”

Welk publieke figuur is de meest overschatte?

„Daar kan ik geen antwoord op geven. Het publieke deel van een persoon is en blijft slechts een fractie van wie iemand daadwerkelijk is en tot nu toe is mijn ervaring dat wanneer je zo iemand dan ontmoet, je je altijd verbaast.”

Welke vraag is je nooit gesteld, maar zou je wel graag willen beantwoorden?

„Ik voel mijzelf eerlijk gezegd over het algemeen erg serieus genomen, daar waar ik daar belang aan hecht. Dus op dit moment is die vraag er gelukkig niet.”

DE DIAGNOSE

De vragen die ontweken worden, zijn soms de belangrijkste. De vraag naar het overschatten van een publiek persoon wordt niet beantwoord. Begrijpelijk. Zelfs is ze natuurlijk ook een publiek figuur en ze wordt regelmatig verkeerd ingeschat. Er zijn maar weinig mensen tegen wie zoveel online petities worden georganiseerd en die met zo veel vuur worden gehaat. Vreemd, zou je denken, maar de door haar zeer bewonderde bioloog Midas Dekkers heeft al vaker laten zien: mensen houden meer van dieren dan van mensen. Dat mechanisme legt Tinkebell nogal scherp bloot.

Een andere vraag waarop geen antwoord komt, is de laatste: er is geen nieuwe vraag te bedenken waarop ze graag antwoord zou geven. Niet omdat alles haar al eens is gevraagd, maar omdat ze al serieus genoeg wordt genomen. Dat suggereert dat een gebrek aan serieuze aandacht frustratie zou kunnen veroorzaken. Kortom: tussen overschatting en niet serieus nemen, daar ligt de angst, en daarom moet de diagnose toch zijn dat zij onvoldoende aan zichzelf denkt. Ja, deze ‘aandachttrekker’ cijfert zichzelf te veel weg en kijkt te veel naar wat haar omgeving van haar vindt.

Muziektip: Jay-Z, Magna Carta Holy Grail. Ook de vraag die ze zonder enige aarzeling beantwoordt, is een belangrijke. De passagier op de intercontinentale vlucht zou Marina Abramovic moeten zijn. En daarmee heeft Tinkebell een speciale behandeling voor zichzelf afgedwongen. Abramovic is een performancekunstenaar die grenzen opzoekt. Het publiek mocht haar mishandelen, ze doet zichzelf en haar collega’s fysieke pijn – haar recente ‘The Artist is Present’-performance in het New Yorkse MOMA was daarbij nog mild. Iedereen in het publiek die dat wilde, mocht enkele minuten tegenover haar plaatsnemen. Ja, enkele minuten, maar Tinkebell claimt via de continentale vlucht meteen enkele uren in het gezelschap van ‘the artist’.

Waarom Jay-Z? In elk geval omdat deze rapper met zijn incorrecte botheid (‘99 problems but a bitch ain’t one‘) een nuttig tegenwicht kan bieden tegen de meisjesmuziek waar Tinkebell graag naar luistert. Maar ook omdat Abramovic meedoet aan de laatste videoclip van de rapper: in het filmpje bij zijn hit Picasso Baby laat Jay-Z talrijke mensen voor even toe, in zijn ‘presence’ – en een van hen is Abramovic, aan wie hij het idee voor zijn filmpje had ontleend.

Filmtip: David Lynch, Blue Velvet. Misschien kent ze hem wel, maar het is bij uitstek een film waarin te zien valt hoe mooie, menselijke uitvindingen (het zuurstofmasker!) misbruikt kunnen worden. Niets wat de mens kan bedenken is inherent slecht, het is wat slechte mensen ermee doen wat het erg maakt. En niemand kan zulke slechte mensen laten zien als David Lynch.

Boekentip: de boekenplank van Tinkebell is veelzijdig – het is verleidelijk om er utopieën (Thomas More) of anti-utopieën (Aldous Huxley) aan toe te voegen. Maar nee, om ervoor te zorgen dat Tinkebell iets meer leert begrijpen van het ongemak van het publiek dat ze zo snoeihard confronteert met haar werk, adviseren we graag Wegkijken van Tijs Goldschmidt. Het is een boek vol foto’s, die door Goldschmidt zijn uitgekozen omdat je er niet van kúnt wegkijken, al zou je willen. Lelijke foto’s over lelijke onderwerpen: dierenleed, sekstoerisme, machtsmisbruik. Toch is het een mooi boek, vanwege het engelengeduld waarmee Goldschmidt de mens als biologisch verschijnsel analyseert.

Enkele bemoedigende woorden voor een controversieel kunstenares: waarom wil Tinkebell de wereld eigenlijk redden? Ze maakt zich druk om overbevolking, ze vreest het voedseltekort dat zal ontstaan wanneer het fosfaat opraakt. Het is duidelijk: de aarde is beter af zonder de mens. We zouden het verdienen gestraft te worden voor de puinhoop die we ervan gemaakt hebben. Maar dat is een conclusie waaraan Tinkebell niet wil. Niet voor niets gooit ze soms boeken terzijde voordat ze uit zijn: liever dat, dan een tegenvallend slot. Hoewel de bewijzen van het tegendeel zich zichtbaar opstapelen, gelooft ze dat mensen dingen leren, wanneer iets is misgegaan. De culturele therapeut hoopt het, mét haar.