Videokunst en film kruipen steeds meer tegen elkaar aan

In Venetië bestaat de afstand tussen hedendaagse beeldende kunst en film uit precies twee haltes van de waterbus. Dat is een mooi symbool voor de slinkende afstand tussen kunst en film. Terwijl op het Lido van Venetië afgelopen week het filmfestival op stoom was met flitsende fotografen en gillende fans, ging het er in het Venetiaanse kunstpark Giardini, waar de Biennale is gevestigd, bedaarder aan toe.

Maar eigenlijk komen die twee werelden juist dichter bij elkaar. Bij sommige kunst en sommige films kun je de vraag stellen of ze niet op het verkeerde eiland van Venetië zijn beland. De Taiwanese regisseur Tsai Ming-liang kwam naar het Lido met Stray Dogs, een hoogst kunstzinnige film over een man die op straat leeft met zijn twee kinderen. De regisseur gebruikt extreem lange shots: man eet kip met zijn blote handen (vijf minuten), man ligt in bed met een groene kool waar zijn dochtertje mee speelde, die hij in wanhoop verscheurt (tien minuten), man en vrouw staan gespannen zwijgend achter elkaar, af en toe welt een traan op (vijftien minuten).

Filmvakblad ScreenDaily schrijft dat het succes van de film zal afhangen van de vraag of het publiek het kan opbrengen „dit radicaal niet-commerciële werk simpelweg te ondergaan als een videokunstwerk of als een installatie in een galerie.”

Aan de andere kant is er op de Biennale, in het paviljoen van Oostenrijk, een handgetekend animatiefilmpje te zien van kunstenaar Mathias Poledna, dat zich in vrijwel niets onderscheidt van een historisch filmpje van de Disney Studio. Dat komt omdat het werk, over een zingend en tapdansend geitje in een matrozenpakje, getiteld Imitation of Life, ook inderdaad met medewerking van Disney is gemaakt. Het kunstwerk is een eerbetoon aan de gouden tijd van de handgemaakte animatie in de jaren dertig. Maar wel in de museale context van het modernistische paviljoen, dat architect Josef Hoffmann eind jaren dertig op Giardini neerzette.

Wat is dan nog precies het verschil tussen videokunst en film? Het oude onderscheid tussen verhalende en niet-verhalende werken gaat niet echt meer op. Film zou in die tweedeling voor de verhalen zijn, de videokunst laat het narratief juist los en werkt abstract – hoewel er vaak toch ook een narratief is, alleen staat het in de catalogus; zelfs de meest abstracte kunst is ingebed in een web van verhalen. Ook Stray Dogs is niet helemaal zonder verhaal, maar de film zoekt de abstrahering wel op en voor zover de film richting heeft, is die in elk geval niet lineair. Imitation of Life vertelt juist heel simpel een klein verhaaltje, met drieduizend tekeningen in drie minuten.

De film abstraheert, de videokunst vertelt.

Maar voor beide geldt dat ze minder tot hun recht komen als ze van plaats zouden wisselen. Juist in die vreemde omgeving maken ze indruk. Laat ze dus toch maar ieder op hun verkeerde eiland blijven.