Te veel schandaal bij de BBC

Een instituut moet het ontgelden: de BBC ligt onder vuur. Na het Savile-schandaal duiken er steeds nieuwe kwesties op. En net nu moet er worden onderhandeld over een nieuw tienjarig contract.

BBC-radiopresentator Dave Lee Travis, verdacht van kindermisbruik, voor de rechtszaal in Londen; HetNew Broadcasting House van de BBC. Foto’s AFP

„BBC-baas wordt leugenaar genoemd.” „BBC in burgeroorlog over gouden handdrukken.” „Vergunning om belastinggeld te verspillen”.

De krantenkoppen logen er gisterochtend niet om. Een dag eerder hadden Chris Patten, de voorzitter van de BBC Trust, het stichtingsbestuur van de publieke omroep, en Tony Hall, de directeur-generaal, zich verantwoord voor het Lagerhuis over de genereuze afvloeiingsregeling bij de omroep. Niet tot tevredenheid: „Wat ik heb gezien is op zijn best onbekwaamheid, gebrek aan overzicht en een onvermogen om te communiceren, bij een organisatie die als doel heeft te communiceren”, was de harde conclusie van Margaret Hodge, het machtige Labour-Lagerhuislid, dat eerder Starbucks en Google onder handen nam. Andere parlementariërs pleitten opnieuw voor het bevriezen van kijk- en luistergeld.

In het buitenland roemt men de Britse publieke omroep, maar in eigen land brokkelt de steun voor de BBC af. Het schandaal rond wijlen presentator Jimmy Savile, die ruim 200 minderjarigen blijkt te hebben misbruikt, suddert nog na. En deze zomer kwam daar – naast de altijd aanwezige kritiek op programma’s en nieuwsverslaggeving – een handvol nieuwe kwesties bij: een te ruime afvloeiingsregeling, te hoge salarissen, een mislukt digitaal project.

En onderwijl beginnen de onderhandelingen over het Royal Charter, het handvest van de BBC dat elke tien jaar wordt vernieuwd, en dat de toekomst van de omroep bepaalt. Patten en Hall moeten de regering overtuigen dat zij, in een tijd van bezuinigingen en schandalen, garant blijft staan voor de financiële bijdrage aan de BBC na 2016. Het gevaar dreigt dat de omroep niet ongeschonden uit de onderhandelingen komt.

„Het is geen gelukkig moment voor de BBC”, zegt Jean Seaton, de officiële biograaf van de omroep, met gevoel voor understatement. Ze zegt: „De BBC vaart in vijandige wateren. Er is een groep Lagerhuisleden en kranten voor wie de BBC de belangrijkste boeman is.”

Daarbij doelt ze op de kranten van News UK van mediamagnaat Rupert Murdoch, die tevens eigenaar is van de commerciële concurrent Sky News. „Het verhaal dat de BBC goed werk doet, wordt niet verteld. En de Britten geloven steeds vaker verhalen over rijke piefen die belastinggeld verspillen.”

Ook Steven Barnett, hoogleraar communicatie aan de University of Westminster en schrijver van het boek The Battle for the BBC: A British Broadcasting Conspiracy, ziet in de kritiek op de BBC „een agenda van andere media”. „De vijandigheid komt voort uit eigenbelang”, zegt hij. „De BBC belemmert hun eigen online nieuwsaanwezigheid. Ze is nog altijd voor de meeste Britten de meest betrouwbare en gevolgde leverancier van nieuws, en dat met publieke subsidie. Alles wat andere media kunnen doen om die positie te ondermijnen, doen ze.”

„Er is een groep van veertig, vijftig Lagerhuisleden die de BBC te links vindt, en haar neutraliteit over immigratie of Europa niet leuk vindt. Ze zijn altijd bereid een citaat over de BBC te geven, dat helpt hun eigen populariteit te versterken.”

„Kranten waren weg van het Savile-schandaal”, signaleert Barnett, „Het was een écht verhaal over waar het misging bij de BBC. Maar meestal zijn de kwesties onbetekenend.” Dat er toch aandacht voor is, zegt hij, komt doordat de omroep publiek bezit is, letterlijk en figuurlijk. „De BBC is aanzienlijk transparanter dan de commerciële concurrenten en daardoor is er, terecht, veel meer informatie beschikbaar.”

Het is niet zo dat er geen problemen zijn bij de BBC, zegt biograaf Seaton. „De afvloeiingsregeling is schadelijk voor het publieke vertrouwen.” En Savile blijft „een onsmakelijke zaak”, die opnieuw kan exploderen. „Ik heb de archieven bekeken, er is geen ‘smoking gun’. Maar uit de getuigenissen kunnen nieuwe bewijzen komen.”

Maar het echte gevaar, zegt Seaton, is dat de BBC terwijl er moet worden onderhandeld over de Royal Charter „geen competente politici aan haar zijde heeft staan”. De BBC zat altijd in de portefeuille van „goede politici aan het einde van hun carrière”. Ze noemt Roy Jenkins, oud-voorzitter van de Europese Commissie, en Douglas Hurd, oud-minister van Buitenlandse Zaken als voorbeeld. „Nu is het Maria Miller, die eigenlijk een andere baan had willen hebben.”

In het verleden waren ruzies met de BBC altijd gevaarlijk voor politici. Ten tijde van het schandaal rond de aangedikte radioreportage over de Irak-oorlog in 2003, die leidde tot de zelfmoord van wapenexpert David Kelly, moest er ook over de Royal Charter worden onderhandeld. De omroep wist zich er door heen te slaan – dankzij publieke steun. Toen was, volgens onderzoeksbureau YouGov het vertrouwen in de BBC nog 81 procent, nu 44 procent. „Cameron wil misschien iets ‘radicaals’ doen”, verzucht Seaton.

Die signalen zijn er al. Steve Hewlett, mediacommentator van The Guardian en presentator van het BBC-programma Media Show, wijst op het onderzoek naar mediapluriformiteit dat de regering binnenkort begint. Dat was, in de nasleep van het afluisterschandaal, bedoeld om te kijken hoe voorkomen kan worden dat één eigenaar, zoals Rupert Murdoch, te veel invloed krijgt. Maar „de mediagigant in beeld is niet Murdochs bedrijf, maar de BBC”.

„Iedereen, ook de BBC zelf, accepteert dat als er een onderzoek is naar pluralisme, de BBC daarbij betrokken moet worden. Bijna 50 procent van de nieuwsconsumptie gebeurt via de BBC”, zegt Hewlett. Dat is het dubbele van concurrenten Sky en ITV samen. Het ministerie van Cultuur, Media en Sport berekende dat van de tien meest gebruikte nieuwsbronnen, er zes van de BBC waren, en dat de BBC websites goed zijn voor 46 procent van alle pageviews onder de top-50 nieuwssites.

En dat gaat in tegen het principe van het ministerie. Het wil voorkomen dat „één enkele eigenaar of stem te veel invloed op de publieke mening of het politieke proces heeft”. „Diversiteit aan meningen moet voorradig zijn, en moet over verschillende media geconsumeerd worden”, aldus het ministerie. Het accepteert dat de BBC „onpartijdig” probeert te zijn, maar zegt dat er bewijs is dat dit een „uitdaging” is om vol te houden. Daarbij wijst het ministerie naar onderzoek van de BBC zelf.

„De BBC Trust keek, in een poging om meer open en verantwoordelijk te zijn, naar de verslaggeving op een aantal terreinen”, vertelt Hewlett. „Economie, omdat vaak gezegd wordt dat de BBC anti-bedrijfsleven is. Wetenschap, omdat ze te veel mee zou gaan in klimaatopwarmingstheorieën. Europa, omdat ze te pro-Europees zou zijn. Immigratie, omdat ze te weinig het woord zou geven aan tegenstanders, en regionale onderwerpen, omdat ze té Engels zou zijn. Geen van de conclusies was vernietigend.”

De Trust concludeerde wel dat er in het verleden fouten waren gemaakt, en dat ze „wellicht” op bepaalde terreinen „deels blind” was geweest. „Vergeleken met kranten is de BBC een toonbeeld van deugdzaamheid. Maar het onderzoek wordt nu teruggesmeten als bewijs dat de omroep bevooroordeeld is”, zegt Hewlett.

En daarmee is de BBC „een van de mediastemmen” geworden. „En een stem van die grootte zou in andere gevallen aanleiding zijn de grootte te verkleinen”, meent Hewlett. „Bij de onderhandelingen over het Royal Charter zal de BBC haar omvang moeten rechtvaardigen. Ze kan niet gewoon zeggen ‘we trekken nu eenmaal dit percentage kijkers, dus sodemieter op’. Ze zal moeten uitleggen wat ze is.”

Probleem is dat „de BBC zich niet goed voelt in haar vel” deels doordat zij de problemen zelf heeft veroorzaakt. Hewlett: „Als je de wind in je zeilen verliest, verlies je vaart, verlies je stuurkracht en ben je overgeleverd aan anderen.”