Rusland snapt hoe het spel wordt gespeeld

Twee jaar lang gedroeg Moskou zich als een recalcitrante puber Tot het land zijn kans schoon zag zich op te stellen als constructieve meedenker Zo pleegde het een politieke en diplomatieke coup

Redacteur Rusland

Het wordt tijd om Rusland serieus te gaan nemen. Niet als een politiek ideologische bedreiging, zoals het tijdens de Koude Oorlog was, maar als diplomatieke grootmacht die een kwart eeuw na de ondergang van de Sovjet-Unie nog steeds de grofheden én subtiliteiten van de buitenlandse machtspolitiek kent.

De afgelopen twee weken heeft Rusland slag op slag geslagen.

Twee jaar lang leek Moskou niet meer dan de recalcitrante puber. Steeds maar weer die herinneringen aan het feit dat Washington, Londen en Parijs de Russische onthouding bij de stemming over de Veiligheidsraadsresolutie over de no-flyzone boven Libië hadden misbruikt als alibi voor een bredere militaire interventie. Steeds weer dat ‘njet’ tegen ingrijpen tegen het „legitieme” bewind van Assad. Steeds opnieuw die mantra dat er naar „politieke regulering” van het conflict moest worden gezocht.

Wie van deze landen die ingrepen in Libië kwam op het idee om deze koppigheid op haar waarde te schatten? De Britse premier David Cameron in ieder geval niet. Nog rozig van zijn vakantie ging hij naar het Lagerhuis om een casus belli, een rechtvaardiging voor het beginnen van een oorlog, goed te keuren. En leed er vervolgens een nederlaag, zo smadelijk dat hij president Barack Obama moest melden dat hij toch niet militair zou meedoen aan een interventie in Syrië.

Dit fiasco van Cameron speelde Moskou in de kaart. President Vladimir Poetin en minister Sergej Lavrov van Buitenlandse Zaken wendden soepel de steven. Alle ballen kwamen ineens hun kant op rollen, klaar om ingeschopt te worden. Aan de vooravond van de top van de G20 in Sint-Petersburg gaf Poetin een interview aan het Amerikaanse persbureau AP en de Russische televisiezender Het eerste kanaal. Russische deelname aan een militaire operatie in Syrië was „niet uitgesloten”, zei Poetin. Hij bindt in, ook hij is gevoelig voor de moraal van de internationale publieke opinie, zo werd deze zin in het Westen voor het gemak vertaald. Dat Poetin er in het vraaggesprek aan toevoegde dat wel de schuldvraag van de gifgasaanval vast moest staan en de Veiligheidsraad een collectief besluit moest komen, kortom, dat alleen Rusland en Rusland alleen als vetolid de sleutel in handen wilde hebben, leek van minder belang.

Van rol wisselen

De interpretatie van dit interview had moeten zijn dat Poetin zijn toon matigde omdat Rusland de tijd rijp achtte van rol te wisselen: van weerbarstig nee-zegger naar constructief meedenker. Door de stemming in het Britse Lagerhuis was de verhouding tussen de vijf vetoleden van de Veiligheidsraad niet meer 3 (Amerika, Groot-Brittannië, Frankrijk) tegen 2 (Rusland, China) maar 2 tegen 3. Op de top van de G20 in Sint-Petersburg bleek daarna eveneens dat de kwestie van geweld of geen geweld tegen het bewind van Assad de grote mogendheden in twee bijna gelijke kampen verdeelde. Daar kwam nog bij dat ook de westerse publieke opinie geen consensus kent en de Russische, bijna ongeacht haar opvatting over het binnenlandse beleid van Poetin, wel tegen militaire inmenging of gewoon ongeïnteresseerd is.

Mogelijk is er in het korte tête-à-tête tussen Poetin en Obama tijdens die G20-top een variant aan de orde geweest om de chemische wapens in Syrië onder internationale controle te brengen. Wellicht had minister John Kerry van Buitenlandse Zaken die klok horen luiden, toen hij maandag zijn „retorische redenering” afstak waarom het „onmogelijk en onwaarschijnlijk was dat Assad de chemische wapens zou overdragen die hij ontkent te hebben gebruikt”.

Feit is dat zijn Russische collega Sergej Lavrov deze retorica van Kerry letterlijk nam en bijna één op één vertaalde tot een plan. Ook voor de details had Lavrov oog: hij wist niet of de Syrische regering ook heil zag in internationale monitoring van de chemische wapen, maar hoopte het wel. Aldus geschiedde.

Door tijdig te anticiperen en snel te reageren, wisten de Russen het initiatief van de Amerikanen over te nemen. Binnen een etmaal bleek de stand op het diplomatieke schaakbord drastisch veranderd.

Discretie

De Russen schatten deze wisseling in de stellingen intussen op waarde. Ze vermeden elk signaal dat op wraak of vernedering van de Amerikanen zou kunnen wijzen. Woordvoerder Dmitri Peskov van het Kremlin deelde de eer voor het toevalsplan-Lavrov/Kerry genereus. Tijdens het korte onderhoud tussen Poetin en Obama op de G20-top in Sint-Petersburg was het idee om de chemische wapens te monitoren aan de orde geweest. Meer details gaf hij niet. „We onthullen de inhoud van het gesprek niet”, zei Peskov gisteren tegen het Russische persbureau Interfax.

Het staat in de boekjes. Discretie op zijn tijd is wezenlijk in de politiek en diplomatie. Ook omdat, zo weet de politieke elite in Moskou, het Amerikaanse buitenlandse beleid niet alleen op koele rationele belangen, maar ook op verhevener morele waarden is gebaseerd, daar waar in het postcommunistische Rusland alleen Realpolitik regeert.

Het is te vroeg om vast te stellen of Moskou maandag en dinsdag het eindspel rond Syrië heeft ingezet. Het is niet te vroeg om vast te stellen dat Moskou de techniek van de buitenlandse politiek beheerst.

Een kwart eeuw zocht de ‘eeuwige macht’ Rusland op het wereldtoneel naar zijn ‘rechtmatige’ plaats. Het is niet nodig om nu ineens juichend aan de kant te gaan staan voor Rusland. Maar zie de feiten wel nuchter onder ogen: het heeft een politieke en diplomatieke coup gepleegd.

Tijdens de Koude Oorlog werd elk woord in Moskou op een goudschaaltje gewogen, omdat Sovjet-Rusland een serieuze grootmacht was. Misschien werd Moskou toen ideologisch wel té serieus genomen, aangezien het communisme in de laatste decennia van zijn bestaan door veel Russen zelf al niet meer zo serieus werd genomen.

In de kwart eeuw daarna is Moskou vaak niet of nauwelijks serieus genomen, eerst omdat de Russen om geld verlegen zaten en de laatste tien jaar omdat ze zich als spelbrekers gedroegen. Maar nu wordt het toch tijd om Rusland wel serieuzer te nemen. Al is het maar omdat het verstand heeft van macht en tegenmacht.