Obama wil af van politierol VS

President Obama hield gisteren eigenlijk twee toespraken over Syrië. Hij dreigde met ingrijpen, maar prees ook het diplomatieke initiatief dat is ontstaan.

De Amerikaanse president Barack Obama spreekt alleen direct tot de bevolking als hij een uiterst belangrijke mededeling heeft. Maar in het kwartier dat de president gisteravond had op prime time, was de boodschap niet erg helder. Obama hield eigenlijk twee toespraken. In de eerste verdedigde hij het Amerikaanse voornemen om met geweld in te grijpen in Syrië. „Als we niets doen, zal Assad niet aarzelen weer chemische wapens in te zetten.”

Maar hierna veranderde de toon van Obama’s toespraak, en noemde hij het Russische initiatief voor een diplomatieke oplossing „hoopvol”. De diplomatieke uitweg ontstond eerder deze week min of meer bij toeval. Maandag zei John Kerry dat Assad een aanval kon voorkomen door zijn chemische wapens in te leveren. Het was een uitspraak die niet was ingestudeerd, maar het opende de weg voor een – internationaal gesteund – Russisch initiatief.

„Dit initiatief kan de dreiging van chemische wapens wegnemen zonder geweld, vooral omdat Rusland een belangrijke bondgenoot van Assad is,” zei Obama. Het Russische plan komt voor hem als geroepen. Hoewel hij en minister Kerry al weken het gebruik van geweld tegen Assad verdedigen, is er nauwelijks steun voor onder de bevolking. Ook het Congres voelt er weinig voor. Zelfs in de Senaat, die vorige week nog veilig leek voor Obama, is inmiddels geen meerderheid meer te vinden.

De vraag is wel hoe sterk de strohalm is waar Obama zich aan vastklampt. Het Russische voorstel is praktisch bijna ondoenlijk – hoe verplaats je chemische wapens in een oorlogsgebied? En het is een oplossing die onder heel andere voorwaarden moet plaatsvinden dan Obama wil.

De Russen willen dat de Verenigde Staten niet langer dreigen militair in te grijpen. Volgens de Amerikanen is een diplomatieke oplossing juist alleen denkbaar als de dreiging met geweld op de achtergrond aanwezig blijft.

Toch kan Obama niet anders dan het initiatief nu uit handen geven. Zowel het Huis van Afgevaardigden als de Senaat zou vrijwel zeker niet instemmen met zijn plan. Zijn argument voor uitstel is de beweging op het diplomatieke front.

Obama zei ook dat hij wil dat Amerika een andere rol in de wereld gaat spelen. Niet langer wil hij „de politieman van de wereld” zijn. Hij wil wel ingrijpen als moreel onaanvaardbare dingen gebeuren, zoals gifgasaanvallen. Voorwaarde is wel dat de Amerikaanse veiligheid in het geding is en de risico’s van ingrijpen klein zijn. Daarmee formuleerde de president iets dat de contouren lijkt te krijgen van een Obama-doctrine.