Mosasaurus had haaiige staartvin

Nooit eerder was er een mosasaurusfossiel opgegraven waaruit de contouren van het lichaam waren af te leiden. Bij een in 2008 al opgegraven fossiel blijkt dat nu wel het geval.

De staartvin van deze Jordaanse mosasaurus is zichtbaar als lichte verkleuring van het kalksteen. Het bovenste puntje van de vin isper ongeluk afgehakt. Foto Johan Lindgren

Mosasauriërs waren net als haaien gestroomlijnde roofdieren, en geen slome zeereptielen. Het definitieve bewijs daarvoor komt van een Jordaans mosasaurusfossiel waarvan niet alleen het skelet, maar ook een afdruk van een staartvin bewaard is gebleven. De staart lijkt sterk op de asymmetrische sikkelstaart van haaien. Paleontologen beschreven de afdruk gisteren in Nature Communications.

Mosasauriërs zijn uitgestorven zeereptielen. Ze heersten in de nadagen van het dinosaurustijdperk over de wereldzeeën, tussen de 98 en 66 miljoen jaar geleden. Ze waren zelf geen dinosauriërs, maar nauw verwant aan varanen.

Er zijn al veel mosasaurusfossielen opgegraven, waaronder in Nederland, maar nog nooit waren daaruit de contouren van het lichaam af te leiden. Mosasaurusexpert Anne Schulp van het Natuurhistorisch Museum Maastricht, die niet bij het onderzoek betrokken was, noemt het fossiel „verpletterend”. „De vorm van de staart is belangrijk voor het reconstrueren van snelheid, zwemtalent en in het verlengde daarvan de jachttechniek”, laat hij in een e-mail weten. „Botten kunnen dat verhaal maar voor een deel in beeld brengen.”

Mosasauriërs zijn in het verleden nogal eens gereconstrueerd als slangachtige reptielen met een taps toelopende, rechte staart. Met zo’n log lijf konden mosasauriërs onmogelijk actieve jagers zijn, dachten paleontologen.

Maar nu blijkt dat mosasauriërs net als haaien gestroomlijnde, asymmetrische sikkelstaarten hadden. Het grootste verschil met haaienstaarten is dat de staartwervels van mosasauriërs onderin, en bij haaien bovenin de staart liggen.

Ook bij ander0e viervoeters die teruggekeerd zijn naar het water, zoals uitgestorven zeekrokodillen, is zo’n sikkelvormige staart geëvolueerd. Dit verschijnsel heet convergente evolutie. Het is nog niet bekend waarom een sikkelstaart zo’n geschikte staartvorm is. Uit een proef met robotische zwemmers bleekt dat robots met een asymmetrische staart sneller waren, maar meer energie verbruikten.

De Zweedse paleontoloog Johan Lindgren van Lund University ijvert al jaren om het beeld van mosasauriërs als slome zeereptielen te recht te zetten. Op basis van kenmerken van hun skelet vermoedde hij al langer dat mosasauriërs een gestroomlijnde staartvin bezaten. Met Jordaanse en Amerikaanse collega’s publiceert hij nu het ultieme bewijs. Het fossiel werd al in 2008 in Jordanië opgegraven; de afdruk werd pas in 2011 door Lindgren ontdekt.

Lindgren zegt aan de telefoon dat hij een „gevoel” had dat er zacht weefsel rond dit fossiel bewaard was gebleven, nadat hij een foto ervan had gezien. In Jordanië zag hij inderdaad sporen van zacht weefsel rond het uiteinde van de staart. Met kleine beitels en boortjes legden de onderzoekers de hele afdruk bloot. „We hadden net een half jaar geleden alle aanwijzingen op een rijtje gezet voor het bestaan van staartvinnen”, zegt Lindgren. „En hier lag het bewijs voor mijn neus. Ik was overweldigd, ik kon er twee dagen niet van slapen.”

Lindgren hoopt dat andere paleontologen voortaan rekening houden met de mogelijkheid dat mosasaurusfossielen ook sporen van zacht weefsel bevatten. Bij het opgraven van de Jordaanse mosasaurus ging het al mis: tijdens het uithakken van het fossiel is het topje van de staartvin afgehakt.