Mijn land is nog lang niet genezen

Somalië is voor Nederlandse soldaten en hulporganisaties te onveilig. Onbegrijpelijk dat asielzoekers terug moeten, vindt Yoonis Osman Nuur.

Een bulldozer aan het werk bij een kolenmijn in Kentucky. 40 procent van de uitstoot van CO2 in de VS komt door kolen. Het is de meest vervuilende energiebron. Foto AFP

Iedere arts weet dat wanneer een wond diep is, oppervlakkig hechten onvoldoende is. Ja, het is zelfs verraderlijk. Herstel lijkt van de buitenkant wellicht gaande, maar onder de oppervlakte kan zich een proces van flinke destructie voortzetten. Zonder grondige interventie kan abcesvorming, infectie en soms zelfs afsterving het gevolg zijn.

Diepe wonden geven dan ook extra reden om een patiënt goed te blijven observeren en niet te snel te concluderen dat er sprake is van herstel. Elk alarmsymptoom (temperatuursstijging, roodheid of zwelling) dient uiterst serieus genomen te worden.

Nederland toont zich een onzorgvuldige arts. Het stelt al ruim een half jaar dat mijn thuisland ‘veilig genoeg’ is voor de terugkeer van asielzoekers, nu er een regering en een grondwet zijn. Natuurlijk, die ontwikkelingen stemmen optimistisch. Maar de huidige regering ziet zichzelf genoodzaakt het door rivaliserende clans veroorzaakte geweld met nieuw geweld te lijf te gaan. Zo lijkt deze regering de strijd alleen maar gaande te houden en zullen de wonden van mijn door burgeroorlog getekende land niet genezen.

Bovendien vinden de meeste clanleden de nieuwe regering partijdig, omdat enkele grote clans buiten de regering zijn gehouden. En ook de islamisten van de extremistische beweging Al-Shabaab erkennen haar gezag niet: de regering werd immers in het zadel geholpen door de internationale gemeenschap. Het is dus nog maar de vraag hoeveel invloed deze regering werkelijk kan hebben op vermindering van het geweld in mijn land. Vooralsnog lijkt de nieuwe stabiliteit slechts een oppervlakkige hechting van de diepe wonden die mijn land kenmerken.

In Somalië is geweld vanzelfsprekend

Nederland mag dan stellen dat het nieuwe bewind de veiligheid vergroot, maar Artsen Zonder Grenzen trekt een andere conclusie. De hulporganisatie is geschokt door de acceptatie van geweld door de federale regering. Ze besloot vorige maand haar medewerkers terug te trekken. Niet omdat ze niet meer nodig zijn, maar omdat het door de internationale gemeenschap zo geprezen centrale gezag de veiligheidssituatie in het land niet verbetert, maar – vooralsnog – verslechtert.

Dat het centraal bestuur terugkeert in ’s werelds meest mislukte staat klinkt hoopgevend. Maar de conflicten in de Somalische samenleving worden veroorzaakt door een probleem dat dieper geworteld is dan enkel een gebrek aan overheid en bestuur. De geschiedenis van Somalië wordt gevormd door conflicten die van generatie op generatie doorgegeven en in stand gehouden worden. Bij het oplossen van conflicten is geweld een vanzelfsprekend middel geworden. Daarnaast werden de ‘vrije’ verkiezingen vanwege de wijdverbreide corruptie in het land maar door weinig Somaliërs als ‘vrij’ ervaren. Het nieuwe gezag wordt dan ook maar door enkelen erkend.

Zelfs voor soldaten te onveilig

Het is natuurlijk diep triest dat humanitaire hulp door hulpverleners niet meer mogelijk blijkt. Zeker waar het gaat om hulpverleners in wier aard het zit om ver te gaan in hun pogingen hulp te blijven bieden. Het is niet aan Artsen Zonder Grenzen om hier een politiek statement mee te maken. Toch is hun verklaring wel degelijk een belangrijk signaal over de veiligheid in mijn land. Het is een alarmsymptoom dat aangeeft: de wond is nog niet hersteld, de hechting is onvoldoende. De wond ettert nog door.

Ja, Somalië is ontwricht. En bij de veiligheid van burgers, in het bijzonder zij die eerst zijn gevlucht maar weer zijn teruggestuurd, zijn grote vraagtekens te plaatsen. Maar wonden kunnen genezen, wanneer ze goed behandeld worden. De internationale gemeenschap kan hierin van grote betekenis zijn, mits zij grondig herstel nastreeft. Niet enkel oppervlakkig herstel. Pas nadat ook de diepste wonden zijn geheeld, kan de veiligheid terugkeren en kan de overheid daar werkelijk op toezien.

Echter, zonder dialoog, het afzweren van geweld en een diepe verandering van de maatschappij zal de veiligheid zich niet volledig herstellen, of blijft het enkel bij schijnveiligheid. Gedwongen uitzettingen zijn tot dat moment dan ook zeer onverantwoord en ik wil er bij staatssecretaris Teeven dan ook op aandringen zijn oordeel over de veiligheidssituatie in Centraal en Zuid-Somalië te herzien en de gedwongen uitzettingen voorlopig te staken.

De Nederlandse overheid laat haar eigen trainingsmissie voor Somalische soldaten in Oeganda plaatsvinden, omdat het in Somalië te onveilig is. Als Nederland zijn soldaten nog niet eens mijn land instuurt en als zelfs Artsen Zonder Grenzen het er niet uithoudt, is het dan werkelijk het juiste moment om vluchtelingen daar gedwongen naar terug te sturen?