Hoog is hij wel

Twaalf jaar na de aanslagen van ‘9/11’ is de eerste toren van het nieuwe WTC bijna klaar Er ging veel geruzie aan vooraf Daardoor wordt het niet het symbool dat architect Libeskind voor ogen stond

foto ap

REDACTEUR ARCHITECTUUR

In juli 2001 sloot de New-Yorkse vastgoedondernemer Larry Silverstein de deal van zijn leven. Met Port Authority, de eigenaar van onder meer tunnels en bruggen in New York, kwam hij overeen dat hij voor 3,2 miljard dollar het World Trade Center in New York zou huren voor 99 jaar.

Twee maanden later, op 11 september 2001, viel Silversteins megadeal in duigen toen het World Trade Center door een aanslag met twee vliegtuigen werd vernietigd. Twee dagen na de aanslag zette hij de ervaren wolkenkrabberarchitect David Childs aan het werk om een nieuw World Trade Center te ontwerpen. Elf dagen na de aanslag presenteerde Silverstein al globale plannen. In plaats van de twee vernietigde torens van 100 verdiepingen wilde hij van het door de verzekering uitgekeerde geld vier torens van 50 verdiepingen bouwen.

Met zijn plannen legde Silverstein de basis voor een langdurige strijd tussen hem, de Port Authority, de gemeente New York, de gouverneurs van de staten New York en New Jersey, nabestaanden van de 2.983 slachtoffers van 9/11, architecten en vele actiegroepen, zo blijkt uit Battle For Ground Zero van de Amerikaanse stedelijk antropologe Elizabeth Greenspan. De afmattende strijd heeft ervoor gezorgd dat nu pas de eerste toren van het nieuwe World Trade Center, WTC 1 (Freedom Tower), bijna klaar is.

Maar WTC 1 blijkt heel anders dan de hoogste toren in het ontwerp waarmee de Pools-Amerikaanse deconstructivistische architect Daniel Libeskind in 2003 de internationale prijsvraag voor een nieuw World Trade Center won. Libeskind had zijn ontwerp overladen met symboliek: er moesten Tuinen van de Wereld komen en een Park der Helden dat zo tussen de gebouwen was gesitueerd dat het alleen op 11 september van 8.46 uur tot 10.28 uur, de tijdstippen van de eerste aanslag en de ineenstorting van de tweede toren, helemaal door de zon zou worden beschenen. Voor de hoogste van de vijf nieuwe torens, de asymmetrische Freedom Tower, had hij zich laten inspireren door het Vrijheidsbeeld in New York.

Maar nu, tien jaar later, blijkt WTC 1 een banale toren van staal en glas met een grote mast als bekroning. Het enige bijzondere eraan is dat het vierkante, platte dak 45 graden is gedraaid ten opzichte van de eveneens vierkante basis. Van Libeskinds symboliek is alleen de hoogte van de toren over: 1776 voet meet hij – 1776 is het jaar waarin de Verenigde Staten hun onafhankelijkheid uitriepen.

In 2003 hadden vierduizend uitverkoren New Yorkers in een soort referendum Silversteins uitgewerkte masterplan voor Ground Zero unaniem verworpen. Maar wie betaalt, bepaalt en Silverstein, de financier van de nieuwbouw, vond Libeskind niet geschikt als architect van wolkenkrabbers. Vrijwel het enige dat Libeskind in 2003 had gebouwd was het Joods Museum in Berlijn. „Als je een neurochirurg nodig hebt, ga je ook niet naar een huisarts die nog nooit heeft geopereerd”, zei Silverstein over de architect.

Libeskind moest daarom samenwerken met Silversteins architect, David Childs. In 2005 was het ontwerp voor de Freedom Tower min of meer klaar. Maar dat betekende nog niet dat de toren kon worden gebouwd. Het verzekeringsgeld dat Silverstein kreeg uitgekeerd, bleek niet voldoende. Langdurige en harde onderhandelingen volgden, met als resultaat dat de Port Authority de Freedom Tower voor zijn rekening nam.

Vlak na dit akkoord, brak in 2008 de financiële crisis uit. Uiteindelijk kwam in 2010 een nieuwe overeenkomst tot stand: de Port Authority bouwt niet alleen de Freedom Tower, maar ook twee van de overige vier torens die op Ground Zero zijn gepland. Silverstein hoeft zijn torens pas te bouwen als de kantorenmarkt weer aantrekt.

In de tussentijd was Libeskinds ontwerp voor de Freedom Tower door veiligheidseisen van politie en brandweer – de toren moet net zo veilig zijn als de Amerikaanse ambassade in Kabul – verder vereenvoudigd tot een ‘presse papier met een tandenstoker’ zoals de toren al is genoemd.

Elizabeth Greenspan: Battle For Ground Zero. Inside the political struggle to rebuild the world trade center. Palgrave Macmillan, 257 blz. € 27,50