Het script ligt klaar, nu de mannen nog

Nu de kwalificatie voor het WK een feit is, staat Louis van Gaal voor de moeilijkste opdracht: een team kneden dat in Brazilië kan meekomen. Tijd om zijn spelers te harden, heeft hij niet.

De Nederlandse uitblinker Robin van Persie scoorde twee keer tegen Andorra en bracht zijn totaal op 38 interlanddoelpunten, twee minder dan recordhouder Patrick Kluivert. Foto AFP

Louis van Gaal heeft zijn grootste demon verdreven: de mislukte kwalificatie voor het WK in 2002. Hij aanvaardde vorig jaar het bondscoachschap, „de top van de voetbalpiramide”, met als doel een WK mee te maken. En dat gaat gebeuren, zo staat vast na de 2-0 zege tegen Andorra. Als eerste Europese land kwalificeerde Oranje zich voor ‘Brazilië’. Italië plaatste zich later ook.

Tot zover het feest. In Van Gaals opmerking vorige maand dat hij zich opoffert als bondscoach kwam de frustratie naar boven van een trainer die overgeleverd is aan de grillen van clubcoaches. Hij – onparlementair uitgedrukt een controlfreak – mag slechts kijken, zich laten informeren en analyseren. Eens in de zoveel tijd kan hij kneden, een dag of drie op training in Katwijk of waar ook tijdens een (oefen)interland. Maar dan moet hij zijn spelers weer afstaan en is er die gruwelijke afhankelijkheid van coaches met andere plannen, andere ideeën.

Pas drie weken voor het WK mag Van Gaal de spelers de zijne noemen. Dan moet dat magische proces van teambuilding geschieden en wie met hem gewerkt heeft beaamt: dat kan hij als geen ander. Maar wat hij dan niet meer kan is spelers harden in de wetten van het internationale topvoetbal. Hoe houdt de verdediging zich als daarvan alleen linksback Daley Blind ooit een niveau (Champions League) boven de eredivisie heeft gekeken?

Zoals oud-international Ronald de Boer vorige week in VI analyseerde: „Je ziet hetzelfde nu bij Jong Ajax in de Jupiler League. Die jongens beheersen het positiespel en het systeem, maar nu worden er andere dingen van ze gevraagd. Fysieke kracht, slimheid, omgaan met hogere druk. Dat is ontzettend leerzaam voor die gasten. Bij het Nederlands elftal moet je niet te veel spelers hebben die een vergelijkbaar leerproces nog moeten ondergaan.”

Want het is waar: jonge Nederlandse voetballers hoef je over tactiek niet te doceren. Het zijn als het ware topstudenten, cum laude afgestudeerd. Maar dan met minimale ervaring in het werkveld. Laat staan of ze iets weten van het ratterige van de straat. Dat Nederlandse voetballers, na de clubs, goeddeels uit de Europese top verdwenen zijn, is een zorgelijke ontwikkeling die zijn uitwerking op het nationale elftal niet zal missen.

Meer ervaren mannen dienen zich straks in maart misschien wel vanzelf aan, als Van Gaal volgens zichzelf gaat toewerken naar een vaste groep. Wat als Ibrahim Afellay ( Barcelona) weer fit wordt? Gregory van der Wiel (Paris St. Germain) weer in beeld komt? Nigel de Jong en Urby Emanuelson (AC Milan) kunnen in de Champions League, tegen Ajax, laten zien hoe ver zij zijn vergeleken met concurrenten in de eredivisie.

Zou het werkelijk zo zijn dat een elftal van Oranje, ongeacht de leeftijdscategorie, meteen herkenbaar is als Hollands? Rio Ferdinand van Manchester United stelde vorige maand in een interview met The Guardian dat Engeland geen voetbalidentiteit (meer) heeft, terwijl je andere landen – zoals Nederland, maar ook Spanje, Duitsland en Brazilië – er meteen uitpikt als je hun vertegenwoordigende elftallen ziet spelen. Ook zonder namen en shirtkleuren. „Je herkent ze omdat ze werken vanaf een script.”

Hebben wij een script? Een identiteit? Onder Van Gaal heeft Oranje vaak aanvallend en doelgericht gespeeld. Toch is hij minder dogmatisch dan het imago dat hem aankleeft. Hij is er nog niet uit of vleugelspelers tegengesteld moeten staan of niet (de linksbenige Arjen Robben op links of juist op rechts?). Dé keuze op het middenveld is die voor één verdedigende middenvelder en twee dynamische spelers (links en rechts), of juist voor ‘de punt naar voren’ – een klassieke nummer tien.

Op één duel na werd alles tot dusver gewonnen in de kwalificatiereeks. De enige nederlaag was in de eerste (oefen)wedstrijd van Van Gaal na zijn terugkeer, uit tegen België. Tegen Italië en Portugal (beide 1-1) bleek hoe makkelijk topteams langszij komen als zij zich even kwaad maken. De 0-0 tegen Duitsland camoufleerde de achterstand die Nederland heeft op een topland. En tegen Estland (2-2) is aangetoond hoe onverklaarbaar onrustig het team wordt van een tegengoal.

Met nog negen maanden te gaan tot het WK is de kwaliteit van de spelers het grootste probleem. Het script ligt er, een voetbalidentiteit is er ook. Nu nog een uitgebalanceerde groep mannen die het kunnen volbrengen.