Gooi niet te veel speeltjes in de kooi van werknemers

Er is tegenwoordig nog maar weinig te verzinnen waar je niet dik van wordt en eerder dood van gaat. Van zitten bijvoorbeeld; dat is een van de laatste wetenschappelijke inzichten. Je kunt wel regelmatig sporten, maar als je te veel uren op een dag simpelweg zit, vergroot dat toch de kans dat je eerder doodgaat.

En dat besef is nog maar amper ingedaald in het overbelaste brein van de noeste kantoorwerker, of er verschijnt alweer een wetenschappelijk artikel met iets nieuws waar je dik van kunt worden. In Journal of Occupational and Health Psychology beschrijven Israëlische onderzoekers het verband tussen job enrichment, ‘taakverrijking’, en abdominal obesity, een dikke buik.

Job enrichment is een heerlijke term. De eerste associatie die ik ermee heb, is onderzoek naar environmental enrichment, verrijking van de leefomgeving bij dieren in gevangenschap. In de praktijk komt dat meestal neer op: meer speeltjes in de kooi. Dat moet dan helpen tegen de knagende verveling die bijvoorbeeld ratten, hamsters, papegaaien en huiskatten zonder tuin kan treffen, maar ook dierentuindieren en dieren in de bio-industrie. Verveelde gevangen dieren gaan bijvoorbeeld eindeloos rondjes lopen, of ze pikken of bijten zichzelf of hun soortgenoten.

Vanaf daar is het maar een kleine denkstap naar de kantoorarbeider. Betekent taakverrijking op het werk ook ‘meer speeltjes in de kooi’? In zekere zin. Het gaat om vijf soorten speeltjes: de mate van variatie in het werk, de hoeveelheid verantwoordelijkheid om projecten van begin tot eind uit te voeren, de mate waarin het werk het levensgeluk van andere mensen beïnvloedt en autonoom uit te voeren is, en de hoeveelheid feedback die de werknemer krijgt over hoe het gaat.

Nu bedachten de onderzoekers dat je een baan ook te véél kunt verrijken. Werk dat te saai en te onbeduidend is (zoals één type schroefje aandraaien in een autofabriek) levert vervelingsstress op, maar té veel variatie, verantwoordelijkheid, autonomie, invloed en continue feedback kunnen ook uitputtend zijn. En inderdaad: mensen met heel weinig verrijkt en heel verrijkt werk, en dus stress, kregen de dikste buiken, ontdekten de onderzoekers. Ze hadden voor hun onderzoek honderden aanvankelijk gezonde mensen gevolgd met allerlei soorten werk – in besturen, verkoop, ICT, techniek, fabrieken, onderwijs, aan universiteiten – die na gemiddeld 3,5 jaar niet van baan waren veranderd en zich nog eens opnieuw lieten wegen, doorlichten en opmeten.

De moraal: managers moeten niet te veel speeltjes in de kooi van hun werknemers gooien. Alleen bij ‘het optimale niveau van verrijking’ blijven kantoormensen gezond. Als ze tenminste niet te veel zitten.