‘De generatie van mijn moeder ontroert me’

‘Gloria’ is een levenslustig portret van een oudere vrouw op zoek naar liefde, maar volgens regisseur Sebastián Lelio ook een symbool voor een generatie vrouwen die in het Chili van na de dictatuur ontwaakt.

De Chileense film zit in de lift. Op het afgelopen filmfestival van Locarno was een programma gewijd aan de nieuwste Chileense producties. Regisseur Sebastián Lelio (1974) verbaast het niets: „Elk zichzelf respecterend festival wil tegenwoordig een Chileense film in competitie. We hebben met Pablo Larraíns NO een film op de shortlist voor de Oscars gekregen. Dat komt allemaal op het conto van de generatie die na het einde van de dictatuur van Pinochet volwassen werd. Rond 2005 begon het te borrelen en te bruisen. Een nieuwe groep mensen begon films te maken om zich uit te spreken over hun leven, hun geschiedenis en de vragen die zij daarbij hadden.”

Aldus Lelio eerder dit jaar in Berlijn, waar zijn vierde speelfilm Gloria werd onderscheiden met een Zilveren Beer voor actrice Paulina García als titelpersonage Gloria, een 58-jarige vrouw op zoek naar een nieuw leven.

‘Gloria’ gaat niet zoals uw eerdere films over uw generatie, maar over die van uw moeder. Heeft u genoeg van uw leeftijdsgenoten?

Gloria onderzoekt voor een deel dezelfde thema’s als mijn eerdere films: de familie als hoeksteen van de samenleving, als een microkosmos die een spiegel is van de hele maatschappij, maar ook als val waar we allemaal in gevangen kunnen raken. In Gloria gaat het over familie, maar de familie is afwezig. Het feit dat de hoofdpersoon op een kruispunt staat van twee levensfasen creëert een hoop morele en emotionele vragen. Mijn debuut La sagrada familia was een punkfilm, Gloria is veel gestileerder. Maar je hebt gelijk. Ik wilde een film maken over de generatie van mijn moeder. Ik heb als het ware de camera 180 graden gedraaid.”

Waarom?

„Als kind werd ik al geraakt door het beeld van mijn moeder die in de auto met de radio meezong. Daar zit een film in, dacht ik later. De generatie van haar en haar vriendinnen ontroert me. Ze hebben door die dictatuur moeilijke tijden achter de rug, maar weigerden op te geven. Ze hebben ook hun hoop en hun vrees, hun verlangens. Ze willen dansen, plezier maken, leven. Deze film geeft ze dat recht.

„Ze behoren tot een verloren generatie. De generatie die tijdens de dictatuur geen stem had en die nu moet hervinden. Gloria is daar het symbool voor. Een symbool voor een land dat ontwaakt en dat zich politiek en sociaal moet heruitvinden. Momenteel is Chili een verouderd land, vervuild door de agressieve manier waarop Amerika ons z’n neoliberale ideologie heeft opgedrongen. Bovendien wilde ik een film maken die een tegenwicht biedt aan onze huidige obsessie met de jeugd.”

Aan het einde van de film horen we waarom Gloria Gloria heet, of moeten we ook nog aan de beroemde film van John Cassavetes denken?

„Beide films hebben behalve hun naam niets gemeen. Maar natuurlijk is Cassavetes een inspiratiebron. Hij was een van de eerste filmmakers die er niet voor terugdeinsde om de problemen van ouder wordende vrouwen te verfilmen. Maar dan denk ik meer aan Gena Rowlands in A Woman under the Influence of in Opening Night. Net als hij, schreef ik mijn film voor mijn hoofdrolspeelster. Zonder Paulina García was de film er niet geweest. Mijn Gloria is wel een stuk luchthartiger. De tragiek zit meer onder de oppervlakte.”

De mannen in de film zijn nogal slappe zakken.

„Dat zie ik om mee heen in Chili. Ik weet niet wat dat is. Ik denk echt dat vrouwen de wereld kunnen redden. Of misschien kan ik beter zeggen: het vrouwelijke in ons allemaal. En misschien dat dat in Chili erger is, omdat een hele maatschappij, een hele generatie mannen, uit een machocultuur politiek en sociaal gecastreerd is door de dictatuur. Niet voor niets is er de suggestie dat een van Gloria’s aanbidders een verleden in dat regime heeft.”

Is het mogelijk aan die erfenis te ontsnappen?

„De periode van de dictatuur zal altijd een trauma blijven voor het land. Ik denk dat mensen echt bang zijn geweest dat de Sovjet-Unie voet aan grond zou krijgen in Latijns-Amerika, en daarom de Amerikaanse invloed hebben toegelaten. Voor iemand van mijn generatie, die het allemaal niet heel bewust heeft meegemaakt maar wel met de gevolgen wordt geconfronteerd, is de vraag wat er had moeten gebeuren een verschrikkelijk wat-als-scenario. De dictatuur was gruwelijk, maar de gedachte dat we een satellietstaat van de Sovjet-Unie waren geworden, is ook niet erg aantrekkelijk.

„Voor mij en mijn leeftijdgenoten is het in ieder geval geen taboe meer om over dat soort dingen na te denken. Maar we zullen het nooit weten. We zijn als het ware politiek verweesd. We hebben het failliet van de neoliberale ideologie al meegemaakt. Maar ik zie dat vooral als een kans, als een uitdaging.”