Hoe één opmerking van Kerry tot een diplomatieke Syrië-soap uitgroeide

Kerry gisteren tijdens de persconferentie waar hij het voorstel deed om het chemische wapenarsenaal van Syrië te laten ontmantelen. Foto Reuters / Alastair Grant

Een dag geleden leek een Amerikaanse aanval op Syrië een kwestie van dagen. Tot minister Kerry het regime van Assad plotseling een uitweg bood door te zeggen dat Syrië zijn chemische wapenarsenaal moet opgeven. Waartoe de Syriërs nu bereid lijken. De diplomatieke soap van de afgelopen 24 uur gereconstrueerd.

Maandagochtend, 11.15u: de opmerking van Kerry
De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken John Kerry was gisteren in Londen bij zijn Britse collega William Hague toen hem gevraagd werd of Assad nog iets kan doen om een Amerikaanse aanval op Syrië af te wenden. Later die dag zou Obama op de Amerikaanse televisie beginnen aan een grote mediacampagne om het militaire ingrijpen aan zijn bevolking te verkopen. Het Congres zou deze week debatteren en stemmen over een beperkte militaire campagne tegen doelen van het regime van Assad.

Op een gezamenlijke persconferentie met Hague zei Kerry onverwachts dat Assad toch nog iets kan doen om een aanval te voorkomen. Als hij al zijn chemische wapens “tot het laatste onderdeel” binnen een week overdraagt aan de internationale gemeenschap kan ingrijpen misschien worden afgewend, zei Kerry. Maar dat is toch niet mogelijk en gaat Assad toch niet doen, aldus de minister. Kerry kon toen nog niet weten wat zijn opmerking later die dag teweeg zou brengen.

Bekijk hier de bewuste opmerkingen van Kerry:

http://www.youtube.com/watch?v=v5Ohsuf8EWk

Maandagmiddag, 16.15u: het voorstel van Rusland
Een paar uur na de persconferentie reageert Rusland op de woorden van Kerry. In Moskou hebben ze Kerry’s uitspraken heel serieus genomen, zo blijkt uit een persconferentie van minister van Buitenlandse Zaken Lavrov. De minister kondigde aan dat hij het Syrische regime onder druk zou zetten om zijn arsenaal aan chemische wapens onder internationaal toezicht te laten plaatsen. Onderdeel van het voorstel is ook dat Syrië zijn chemische wapens laat vernietigen, aldus Lavrov.

Lavrov reageerde dus op een voorstel van Kerry waarvan het volstrekt onduidelijk was of het serieus was. Maar Lavrov had het toen al geconcretiseerd en gesteund. Het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken gaf ‘s avonds rond 22.00 uur een verklaring uit waarin benadrukt wordt dat Kerry geen concreet voorstel had gedaan en dat het hier enkel om retoriek ging. Maar die uitleg leek te laat te komen, want VN-secretaris-generaal Ban-Ki Moon had het voorstel ‘s middags al omarmd, net als een aantal Europese landen.

Rusland trok met het serieus nemen van het voorstel op een handige manier het initiatief naar zich toe, legt onze buitenlandredacteur Hubert Smeets uit:

“De opmerkingen van Kerry lijken een compleet mislukte retorische wending te zijn geweest waarin hij met behulp van een hyperbool een in zijn ogen volstrekt onrealistische optie wilde beschrijven. Maar Moskou heeft gedacht: waarom niet? Het is voor het eerst dat Rusland tijdens het Syrische conflict van zijn machtige positie gebruikmaakt om op een positieve manier bij te dragen aan een politieke oplossing.”

Bekijk hier de opmerkingen van minister Lavrov:

Maandagnacht, 0.00u: Obama’s reactie op Rusland
Obama had intussen al een aantal uren niet meer van zich laten horen. Hij bereidde zich ongetwijfeld voor op de reeks van tv-interviews die hij op de Amerikaanse televisie over Syrië zou geven. Daarin hoopte hij de Amerikaanse bevolking te kunnen overtuigen van de noodzaak van militair ingrijpen in Syrië. In plaats daarvan kreeg de president vooral vragen over het Russische voorstel.

In een eerste reactie zei Obama voorzichtig dat het plan van Rusland “mogelijk een belangrijke doorbraak kan zijn”. De president slaagt er in Washington slecht in politieke steun te verwerven voor zijn voornemen Syrië militair te straffen voor het vermeende gebruik van gifgas. Maar onduidelijk is of hij de kans die zich nu voordoet om van een interventie af te zien, ook zal aangrijpen. Obama zei dat we “sceptisch” moeten zijn over hoe serieus het Russische voorstel is.

Twitter avatar apjvalk Guus Valk De interviews gaan dus vooral over de verwarring van vandaag, die Obama alleen maar vergroot door er een serieuze optie van te maken.
Twitter avatar apjvalk Guus Valk Over Kerry’s opmerkingen - wel of geen slip of the tongue - zegt Obama dat het een positief idee is.

Bekijk hier het interview van CNN met Obama:

Of Obama de Russen een kans geeft of niet, zijn aanvalsplan is - ook door de gebrekkige steun in het Congres - in elk geval op de lange baan geschoven, schrijft onze VS-correspondent Guus Valk vanmiddag in NRC Handelsblad:

Geen steun van het Congres, de bevolking of de wereld – het ziet er slecht uit voor Obama. [...] Wat Obama nu rest, is tijd. De komende dagen zal de president zijn best doen het Congres alsnog over te halen met een interventie in te stemmen. Tegelijk zal hij internationaal de wil uitspreken om een diplomatieke oplossing te vinden. [...] De Syrië-crisis krijgt dankzij John Kerry een nieuwe dynamiek. De Amerikaanse regering oogt nog chaotischer dan ze al was. Maar Obama heeft in ieder geval tijd gewonnen, en grijpt die kans nu aan.

Dinsdagmiddag, 13.15u: Syrië akkoord met Russisch voorstel
De belangrijkste hoofdrolspeler, het Syrische regime zelf, hield zich tot vanmiddag op de vlakte. De Syrische minister van Buitenlandse Zaken Walid al-Moallem zei gisteren het Russische voorstel te “verwelkomen”, maar maakte nog niet duidelijk of Syrië akkoord zou gaan met het onder toezicht plaatsen en laten vernietigen van zijn arsenaal chemische wapens. Vanmiddag kwam die bevestiging echter wel. Rusland liet weten dat het reeds met Syrië aan een “concreet plan” werkt.

Het is nu de vraag of de Russen echt gaan leveren, zegt onze buitenlandredacteur Hubert Smeets:

“Gaan ze binnen 48 of 72 uur een concreet plan rondmaken of zeggen ze dat ze rustig willen nadenken en de tijd willen nemen? In dat geval krijgt Assad wel erg veel ruimte. Het knappe van de Russische manoeuvre is wel dat ze de aandacht van de schuldvraag (dus wie de chemische wapens heeft ingezet) hebben afgeleid. Dat is precies wat Rusland wilde.”

Mocht het plan van de Russen serieus uitgewerkt worden, dan moeten er waarschijnlijk (opnieuw) VN-wapeninspecteurs naar Syrië worden gestuurd. Hun opdracht zal bepaald niet eenvoudig zijn door de voortgaande burgeroorlog in het land, schrijft onze correspondent Gert van Langendonck vanmiddag in NRC:

Ondertussen gaat de oorlog gewoon door. De hevige strijd kan het erg lastig maken om de chemische wapens, waarvan niet eens duidelijk is waar die zich precies bevinden, onder internationale controle te plaatsen. [...] En welk deel van het gifgasarsenaal zal onder internationale controle moeten komen? Human Rights Watch vermoedt dat het Syrische leger ook brandbommen met napalm en fosfor inzet. Laatst gebeurde dat nog bij een bombardement op een school ten noorden van Aleppo.