Museum krijgt jaarlijks 200 ‘echte Van Goghs’ voor onderzoek aangeboden

Zullen er meer nieuwe Van Goghs opduiken, nu gisteren een nieuw doek van hem is ontdekt? Tot nu toe waren het er zes.

Sinds gisteren officieel een echte Van Gogh: Zonsondergang bij Montmajour uit 1888. Foto David van Dam

Eerst bestempeld als vals, nu toch beschouwd als een authentieke Van Gogh. Zonsondergang bij Montmajour (1888), het schilderij dat gisteren onder grote belangstelling van internationale media in het Van Gogh Museum werd gepresenteerd als een ontdekking van wereldformaat, werd decennialang beschouwd als een vervalsing. Ook het museum zelf wees het doek in 1991 na bestudering af.

Nu is het door drie onderzoekers van het museum, in samenwerking met de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, opnieuw onderzocht, en ditmaal grondiger. Zij vinden dat er geen twijfel meer mogelijk is: dit is een echte Van Gogh.

Wat is er in de tussentijd veranderd? Betekent dit dat er de komende tijd meer schilderijen heronderzocht gaan worden en meer onbekende Van Goghs zullen opduiken? En hoe vaak komt het voor dat er een Van Gogh wordt ‘ontdekt’?

Wereldwijd zijn er tussen de acht- en negenhonderd schilderijen die worden erkend als echte Van Goghs. In 1970 verscheen de oeuvrecatalogus The Works of Vincent van Gogh van J.B. de la Faille. Sindsdien zijn daar zes nieuwe doeken aan toegevoegd.

Het Van Gogh Museum in Amsterdam wordt per jaar zo’n tweehonderd keer benaderd door mensen die mensen dat zij een echte Van Gogh in handen hebben – soms met een Australisch landschap erop. Het gebeurt niet vaak dat het museum een schilderij uit particulier bezit aan de schilder toewijst. Tot gisteren gebeurde dat voor het laatst in 1994, bij Bloemen in een blauwe vaas (1886). Sommige particulieren die nul op het rekest kregen, verwijten het museum dat het niet zorgvuldig naar hun schilderijen heeft gekeken. Markus Roubrocks bijvoorbeeld liet in 2001 zijn Stilleven met Pinksterrozen, onderzoeken door het museum. Het Van Gogh Museum stelde dat het geen Van Gogh is. Roubrocks is boos, hij wil dat het museum zijn schilderij nog eens onderzoekt: hij heeft een rechtszaak aangespannen, die in november dient. Ook musea bieden regelmatig schilderijen aan voor onderzoek. Zo werd Bloemstilleven met akkerbloemen en rozen (1887), een schilderij in de collectie van het Kröller-Möller dat in 2003 was afgeschreven, vorig jaar opnieuw onderzocht, met een nieuwe techniek. Dat was, bleek uit de onderschildering, een Van Gogh. Ook De molen Le blute-fin (1881), een schilderij in het bezit van Museum De Fundatie in Zwolle bleek in 2010 een echte Van Gogh. „De toeschrijving van een werk aan Van Gogh is vaak een optelsom van bewijzen”, zegt onderzoeker Louis van Tilborgh. „Bij Zonsondergang bij Montmajour speelde onder meer mee dat Van Gogh het doek in brieven heeft genoemd, dat de exacte locatie waar hij het schilderde door ons in Zuid-Frankrijk kon worden vastgesteld en dat de stijl, techniek en het materiaalgebruik overeenkomen met zijn andere werk uit die periode. Het stond decennialang op zolder bij eigenaren die dachten dat het vals was. En toen het in 1991 voor het eerst bij ons werd aangeboden voor onderzoek, door nieuwe eigenaren, beschikten we nog niet over geavanceerde onderzoeksmethodes als infraroodreflectografie en nanotechnologie, die we nu gebruiken om de authenticiteit vast te stellen.”