IJzeren Erna moet verdeeld Noors rechts verenigen

De winnaar van de Noorse verkiezingen zoekt steun voor een rechtse coalitie.

‘IJzeren Erna’ is de grote winnaar van de Noorse parlementsverkiezingen van gisteren. Maar voordat de conservatieve leider Erna Solberg (52) kan aantreden als premier, wacht haar een krachtproef: ze moet het verdeelde Noorse rechtse blok verenigen in een coalitie.

Solbergs partij Høyre (Rechts), de rechts-populistische Vooruitgangspartij en twee kleine partijen, de Christelijke Volkspartij en de Liberalen, kregen samen 96 van de 169 zetels in het Noorse parlement.

De Arbeiderspartij van scheidend premier Jens Stoltenberg verloor sterk. De Noren waren na acht jaar Stoltenberg op hem uitgekeken, zeggen commentatoren, hoewel Noorwegen nauwelijks last heeft gehad van de economische crisis.

Solberg had als oud-minister van migratie in het centrum-rechtse kabinet-Bondevik (2001-2005) de bijnaam ‘IJzeren Erna’ gekregen, onder meer vanwege haar strenge asielbeleid. Om een bredere groep kiezers aan te spreken creëerde ze een gematigder imago voor zichzelf, ‘zachte moeder’, zoals ze onlangs half-grappend zei. De vergelijking met Angela Merkel wordt in Noorwegen regelmatig gemaakt.

De afgelopen weken voerde Solberg campagne met de vage leus ‘nieuwe ideeën, betere oplossingen’. Ze wil de door Stoltenberg verder uitgebouwde verzorgingsstaat niet verkleinen, maar ze wil wel de belastingen (licht) verlagen en privé-initiatief toestaan in de logge staatsgezondheidszorg.

Solbergs beoogde coalitiepartners hebben uiteenlopende en vaak botsende ideeën. De Vooruitgangspartij, door critici ‘petro-populistisch’ genoemd, wil meer geld uit het staats-oliefonds van 550 miljard euro uitgeven aan wegen en ziekenhuizen. Andere partijen en economen waarschuwen voor inflatie. Nu al heeft de olieweelde geleid tot een vastgoedzeepbel.

Ook wil de Vooruitgangspartij, met een sterke anti-migratievleugel, gezinshereniging bemoeilijken en uitgeprocedeerde asielzoekers interneren. Daar moeten de Christelijke Volkspartij en de Liberalen weinig van hebben. Ze zijn ook tegen de door Conservatieven en Vooruitgangspartij bepleite nieuwe olieboringen op de Lofoten-eilanden, uit vrees voor schade aan de visvangst en de prachtige natuur.

Solberg wil met alle vier de partijen regeren, maar mogelijk moet ze een minderheidscoalitie vormen met de Vooruitgangspartij, die ondanks zetelverlies gebrand is op regeren. Noorwegen is gewend aan gedoogconstructies.